🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:56:18 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वध्य
vadhya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वध के योग्य (3.1.45) शीर्षच्छेद्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वध्य वि॰ [सं॰] मार डालने गोग्य । वधार्ह । यौ॰—वध्यघ्न=जल्लाद । वध्यचिह्न=प्राणदंड पाए हुए अपराधी का चिह्न । वध्यडिंडिम, वध्यपटह=फाँसी देन के समय की जीनेवाली सूचना । वध्यपट=वध दंड दिए जाने के समय का काला या लाल वस्त्र । वध्यपाल=जेलर । वध्यशिला=वह वेदी या शिला जिसपर वध किया जाता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वध्य mfn. (frequently written बध्य) to be slain or killed, to be capitally punished, to be corporally chastised (cf. under वध), sentenced, a criminal, AV. &c. &c.
to be destroyed or annihilated, MBh.; Kāv. &c.
वध्य m. an enemy, MW.
वध्य &c. See p. 916, col. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (916,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वध्य a. 1 To be killed or slain. --2 Sentenced to be killed. --3 Vulnerable. --4 To be subjected to corporeal punishment, to be corporeally punished. --ध्यः 1 A victim, one seeking his doom; Mu. 1. 9. --2 An enemy. --Comp. --पटहः a drum beaten at the time of execution. --भूः, --भूमिः f., --स्थलं, --स्थानं a place of execution. --माला a garland of flowers placed on a person who is about to be executed. --शिला {1} an executioner's block, scaffold. {2} a slaughter-house.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0942-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वध्यः, त्रि, (वधमर्हतीति । वध + यत् ।) वधार्हः । तत्पर्य्यायः । शीर्षच्छेद्यः २ । इत्यमरः । ३ । १ । ४५ ॥ “किन्त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः शत्रुयोषितः । हीनवर्णोपभुक्ता या त्याज्या वध्यापि वा भवेत् ॥” इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥ अवध्या यथा, -- “गोब्राह्मणं वृद्धमथापि सुप्तं बालं स्वबन्धुं ललनां सुदुष्टाम् । कृतापराधानपि नैव वध्या- दाचार्य्यमुख्या गुरवस्तथैव ॥” इति वामनपुराणे ५५ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-260-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वध्य" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें