🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:59:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वर्हि
varhi
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वर्हि संज्ञा पुं॰ [सं॰वर्हिस्]
१. जल ।
२. अग्नि ।
३. यज्ञ ।
४. कुश ।
५. चित्रक वृक्ष ।
६. दीप्ति ।
७. एक राजा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व(ब)र्हिः [स्], पुं, (वृंहति वर्द्धते इति । वृहि वृद्धौ + “वृंहेर्नलोपश्च ।” उणा० २ । ११० । इति इसिः नलोपश्च ।) अग्निः । इति मेदिनी । से, ३६ ॥ दीप्तिः । इत्युणादिकोषः ॥ यज्ञः । इति हेम- चन्द्रः ॥ (यथा, ऋग्वेदे । ७ । ७५ । ८ । “नूनो गोमद्वीरवद्वेहि रत्न- मुषो अश्वावत् पुरुभोजो अस्मे । मानो बर्हिः पुरुषता निदेक- र्यूयं पातस्वस्तिभिः सदा नः ॥” “नोऽस्माकं बर्हिर्यज्ञम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥) चित्रकम् । इत्यमरः ॥ (बृहद्राजस्य पुत्त्रः । यथा, भागवते । ९ । १२ । १३ । “बृहद्राजस्तु तस्यापि वर्हिस्तस्मात् कृत- ञ्जयः ॥”)
व(ब)र्हिः [स्], पुं, क्ली, (वृंहति वर्द्धते इति । वृहि वृद्धौ + “वृंहेर्नलोपश्च ।” उणा० २ । ११० । इति इसिः नलोपश्च ।) कुशः । इति मेदिनी । से, ६३ ॥ (यथा, कुमारे । १ । ६१ । “अवचितवलिपुष्पा वेदिसन्मार्गदक्षा नियमविधिजलानां वर्हिषाञ्चोपनेत्री ॥”)
वर्हिः [स्] क्ली, (वृंहतीति । वृहि वृद्धौ + इसिः नलोपश्च ।) ग्रन्थिपर्णम् । इति शब्दरत्ना- वली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-298-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें