🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:51:59 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वल्गु
valgu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वल्गु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. छाग । बकरा ।
२. बोद्धों के बोधिद्रुम के चार अधिष्ठाता देवताओं में से एक ।
वल्गु २ वि॰
१. सुंदर । खुबसूरत ।
२. मीठा । मधुर (को॰) ।
३. अमुल्य । बहुमूल्य (को॰) ।
वल्गु ३ क्रि॰ वि सुंदरता से । सुस्पष्टतापूर्वक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वल्गु mfn. (Uṇ. i, 20) handsome, beautiful, lovely, attractive (˚उ ind. beautifully), RV. &c. &c.
वल्गु m. a goat, L.
N. of one of the four tutelary deities of the Bodhi tree, Lalit.
(prob.) N. of a place g. वरणादि
वल्गु n. an eyelash, L.
वल्गु ind., beautifully
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (928,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वल्गु a. [वल् संवरणे उ गुक् च Tv.] 1 Lovely, beautiful, handsome, attractive; R. 5. 68, Śi. 5. 29; Ki. 18. 11. --2 Sweet; Bv. 2. 136. --3 Precious. --adv. Beautifully, splendidly; Pt. 1. 62. --ल्गुः A goat. --Comp. --पत्रः a kind of wild pulse.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0951-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वल्गु पु० वल--संवरणे उ--गुक् च । १ छागे २ मनोहरे त्रि० मेद्रि० । सज्ञायां कन् । वल्गुक चन्दने वने पणे च न० । चारुणि सुन्दरे च त्रि० अजयः । अस्यौ- ष्ठ्यादित्वमित्यन्ये ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4861,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व(ब)ल्गुः, पुं, (वलते इति । वल प्राणने + “वलेर्गु- कच् ।” उणा० १ । २० । इति उप्रत्ययः । गुगागमश्च धातोः ।) छागः । सुन्दरे, त्रि । इति मेदिनी । गे, २५ ॥ (यथा, रघौ । ५ । ६८ । “तद्द्वल्गुना युगपदुन्मिषितेन तावत् सद्यः परस्परतुलामधिरोहतां द्वे । पस्पन्दमानपरुषेतरतारमन्तः चक्षुस्तव प्रचलितभ्रमरञ्च पद्मम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-299-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें