🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:04:15 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वार्त्त
vārtta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वार्त्त १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आरोग्य । निरामय ।
२. किसी वृत्ति या व्यवसाय में लगा हुआ व्यक्ति । कामकाजी आदमी ।
३. कुश- लता । दक्षता (को॰) ।
४. भूसी । तुष । छिलका (को॰) ।
वार्त्त २ वि॰
१. स्वस्थ । निरोग ।
२. हलका । कमजोर । सारहीन ।
३. वृत्तिशाली । जीविकाप्राप्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वार्त्त mfn. (fr. वृत्ति and वृत्त) having means of subsistence, practising any business or profession, L.
healthy, well, Sarvad.
ordinary, middling, ĀśvGṛ.
worthless, vain, Sarvad.
right, correct (see -तरक), Pat.
वार्त्त m. N. of a man, MBh.
वार्त्त n. health, welfare, Kāv.
chaff, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (945,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वार्त्त a. [वृत्ति-अण्] 1 Healthy, hale, doing well. --2 Light, weak, unsubstantial (असार). --3 Following a profession. --र्त्तं 1 Welfare, good health; सर्वत्र नो वार्त्तमवेहि राजन् R. 5. 13; 13. 71; स पृष्टः सर्वतो वार्त्तमाख्यद्राज्ञे न संततिं 15. 41; Śi. 13. 68. --2 Skill, dexterity; अनुयुक्त इव स्ववार्त्तमुच्चैः Ki. 13. 34. --3 Chaff.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0961-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वार्त्त न० वृत्ति + अण् । १ आरोग्ये २ असारे ३ निरामये ४ वृत्तिशीले च त्रि० अमरः । ५ दुर्गायां “पश्वादिपाललाद्देवी कृषिकर्मान्तकारणात् । वर्त्तनाद्धारणाद्वापि वार्त्ता सैव प्रगीयते” देवीपु० । ६ वृत्तौ कृषिकर्मणि ७ जनश्रुतौ अमरः । ८ वृत्तान्ते ९ वातिङ्गणे मेदि० । १० कालकर्त्तृके भूतनाशने च स्त्री “अस्मिन् महामोहमये कटाहे सूर्य्याग्निना रात्रिदिनेन्धनेन । मासर्तुदर्वीपरिघट्टनेन मूतानि कालः पचतीति वार्त्ता” इति भा० व० यक्षप्रश्नः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4884,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वार्त्तं, क्ली, असारम् । आरोग्यम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ७५ ॥
वार्त्तः, त्रि, (वृत्तिरस्त्यस्येति । “प्रज्ञाश्रद्धार्च्चा- वृत्तिभ्यो णः ।” ५ । २ । १०१ । इति णः ।) निरामयः । इत्यमरः । २ । ६ । ५७ ॥ वृत्ति- शाली । इत्यजयपालः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-351-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें