🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:31:19 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वार्त्ता
vārttā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वार्त्ता संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ वार्त्ता, वार्ता]
१. जनश्रुति । अफवाह ।
२. संवाद । वृत्तांत । हाल ।
३. विषय । मामला । प्रसंग । बात ।
४. चार विद्यावर्गों (आन्वीक्षिकी, त्रयी, वार्ता और दंडनीति) में एक ।
५. कथोपकथन । बातचीत । यौ॰—वार्त्तालाप ।
५. वेश्य वृत्ति जिसके अंतर्गत कृषिकर्म, वाणिज्य, गोरक्षा और कुसीद हैं । यौ॰—वार्ताकर्म = कृषि, व्यापार, गोपालन आदि वैश्यों के कार्य ।
६. दुर्गा ।
७. अन्य के द्वारा क्रय विक्रय होना ।
८. ठहरना । रहना (को॰) ।
९. बैगन । भाँटा (को॰) ।
१०. वृत्ति । आजी- विका (को॰) ।
वार्ता साहित्य संज्ञा पुं॰ [सं॰] आख्यान । कथा साहित्य । उ॰— जिसका उल्लेख संग्रह ग्रंथों, वार्तासाहित्य, समकालीन कवियों की रचनाओं, ऐतिहासिक ग्रंथों तथा हस्तलिखित प्रतियों में मिलता है ।—अकबरी,॰ पृ॰ ३८ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वार्त्ता f. See below
वार्त्ता f. livelihood, business, profession (esp. that of a Vaiśya i.e. agriculture, breeding of cattle, and trade; ifc. living on or by), Mn.; MBh. &c.
(sometimes pl.) an account of anything that has happened, tidings, report, rumour, news, intelligence, story of or about (gen. or comp.), Kāv.; Kathās. &c. (वार्त्तां-√ कीर्त् with gen., ‘to give an account of, talk about’; का वार्त्ता, ‘what is the news?’)
talking or talk about (gen. loc. acc. with उद्दिश्य, or comp.), ib. &c. (का वार्त्ता with loc., ‘what talk or question can there be about that?’ वार्त्तया-√ कृ with acc. ‘to talk about’; अनया वार्त्तयापि किं कार्यम्, ‘what is to be done with her even in mere words?’) the mere mention of facts without poetical embellishment (in rhet.), MW.
staying, abiding, W.
occurrence, event, L.
the egg-plant, L. (cf. वार्त्ताक)
a female monster, Car. (v.l. वाता)
N. of Durgā, DevīP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (945,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वार्त्ता 1 Staying, abiding. --2 Tidings, news, intelligence; सागरिकायाः का वार्ता Ratn. 4. --3 Livelihood, profession. --4 Agriculture, the occupation of a Vaiśya; R. 16. 2; Ms. 10. 80; Y. 1. 311. --5 The eggplant. --6 N. of Durgā. --7 (In Rhet.) The mere mention of facts without any rhetorical embellishment. --Comp. --आरंभः a commercial undertaking or business. --मात्रं {1} mere report. {2} superficial acquaintance with any subject, shallow knowledge. --वहः, हरः {1} a messenger. {2} a chandler. --वृत्तिः [] one who lives on agriculture. --व्यतिकरः general or common report.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0962-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वार्त्ता, स्त्री, (वृत्तिरस्यां अस्तीति । “प्रज्ञाश्रद्धा- र्च्चावृत्तिभ्यो णः ।” ५ । २ । १०१ । इति णः । ततष्टाप् ।) दुर्गा । यथा, -- “पश्वादिपालनाद्देवी कृषिकर्म्मान्तकारणात् । वर्त्तनाद्धारणाद्वापि वार्त्ता सा एव गीयते ॥” इति देवीपुराणे ४५ अध्यायः ॥ वृत्तिः । जनश्रुतिः । इत्यमरः । १ । ६ । ६ ॥ उदन्तः । (यथा, मोहमुद्गरे । ८ । “यावद्वित्तोपार्ज्जनशक्तः तावन्निजपरिवारो रक्तः । तदनुच जरया जर्जरदेहे वार्त्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे ॥”) वातिङ्गणः । कृष्यादि । इति मेदिनी । ते, ५६ ॥ (यथा, मनौ । ९ । ३२६ । “वैश्यस्तु कृतसंस्कारः कृत्वा दारपरिग्रहम् । वार्त्तायां नित्ययुक्तः स्यात् पशूनाञ्चैव रक्षणे ॥” वार्त्तेयं चतुर्विधा । यथा, भागवते । १० । २४ । २१ । “कृषिबाणिज्यगोरक्षाकुसीदं तुर्य्यमुच्यते । वार्त्ता चतुर्विधा तत्र वयं गोवृत्तयोऽनिशम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-352-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वार्ता" आता है (12)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें