🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:40:31 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वासन
vāsana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वासन संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ वासित]
१. सुगंधित करना । बासना । धूपन ।
२. वस्त्र ।
३. वास । निवास ।
४. ज्ञान ।
५. बसना । निवास करना (को॰) ।
६. आच्छादन । गिलाफ । लिफाफा (को॰) ।
७. कोई पात्र, आधार, टोकरो, संदूक, बर्तन आदि (को॰) ।
८. योग की एक मुद्रा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वासन n. the act of perfuming or fumigating, infusing, steeping, Gīt., Sch.
2. वासन n. covering, clothing, garment, dress, Kāv.
an envelope, box, casket, Yājñ.
3. वासन mfn. belonging to an abode, fit for a dwelling, W.
वासन n. causing to abide or dwell, Bālar.
abiding, abode, L.
a receptacle for water, L.
knowledge, L.
a partic. posture (practised by ascetics during abstract meditation, and by others; described as sitting on the ground with the knees bent and the feet turned backwards), W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (947,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वासनं [वास्-ल्युट्] 1 Perfuming, scenting. --2 Infusing. --3 Dwelling, a biding. --4 An abode, a dwelling. --5 Any receptacle, a basket, box, vessel &c.; Y. 2. 65 (वासनं निक्षेपाधाभूरंत संपुटादिकं समुद्रं ग्रंथ्यदियुतम्). --6 Knowledge. --7 Clothes, dress. --8 A cover, an envelope. --9 A kind of posture practised by ascetics in abstract meditation.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0963-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वासन न० वास--ल्युट् । १ सुरभीकरणे २ धूपने ३ वारि- धान्याम् ४ वस्त्रे मेदि० ५ वासस्थाने शब्दर० ६ ज्ञान च धरणिः वस--णिच्--ल्युट् । ७ निक्षेपाधारे निक्षेपार्थे मुद्राङ्किते पात्रे च । “वासनस्थमनाख्याय समुद्रं यन्नि- धीयते” नारदः । “वासनं निक्षेपाधारभूतं सम्पुटादिकं समुद्रग्रन्थ्यादियुक्तम्” व्य० त० रघु० । वस--णिच् भावे ल्युट् । ८ क्षेपणे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4886,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वासनं, क्ली, (वास्यते इति । वासि + ल्युट् ।) धूपनम् । वारिधानी । वस्त्रम् । इति मेदिनी । ने, १२९ ॥ वासः । इति शब्दरत्नावली ॥ ज्ञानम् । इति धरणिः ॥ निक्षेपाधारः । यथा, याज्ञवल्क्यः । “आधिसीमोपनिक्षेपजडवालधनैर्विना । तथोपनिधिराजस्त्रीश्रोत्रियाणां धनैरिह ॥” उपनिक्षेपस्तु । “वासनस्थमनाख्याय समुद्रं यद्विधीयते ॥” इति नारदोक्तेः ॥ वासनं निक्षेपाधारभूतं सम्पुटादिकं समुद्रं ग्रन्थ्यादियुतम् । इति व्यवहारतत्त्वम् ॥ वसन- सम्बन्धिनि, त्रि ॥ (वसनेन क्रीतमिति । वसन + “शतमानविंशतिकसहस्रवसनादण् ।” ५ । १ । २७ । इति अण् । वसनेन क्रीते च, त्रि ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-355-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें