🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:32:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विकत्थन
vikatthana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अपनी डींग (1.6.18)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विकत्थन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. लंबी चौड़ी बातें करना । डींग हाँकना ।
२. व्याजोक्ति । व्यग्योक्ति । झूठी प्रशंसा ।
३. प्रशंसा [को॰] ।
विकत्थन २ वि॰
१. शेखी बधारनेवाला । डींग हाँकनेवाला ।
२. व्यंग्योक्तिपुर्वक प्रशंसा करनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-˚कत्थन mfn. boasting, a boaster, braggart, MBh.; R. &c.
praising ironically, W.
वि-˚कत्थन n. and f(आ). the act of boasting or vaunting or praising, MBh.; Daś.; Kathās. &c.
वि-˚कत्थन n. irony, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (953,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विकत्थन a. 1 Boasting, swaggering, vaunting, bragging; विद्वांसोप्यविकत्थना भवंति Mu. 3; R. 14. 73. --2 Praising ironically. --नं 1 Vaunting, boasting. --2 Irony, false praise. --3 Praise.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0965-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विकत्थन न० वि + कत्थ--ल्युट् । आत्मश्लाघायाम् हेमच० । कर्त्तरि युच् तत्कर्त्तरि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4890,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विकत्थनं, क्ली, (विकत्थ्यते इति । वि + कत्थ श्लाघा- याम् + भावे ल्युट् ।) मिथ्याश्लाघा । यथा, -- [] “श्लाघा प्रशंसार्थवादः सा तु मिथ्याविकत्थनम् ॥” इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, भागवते । १ । १५ । १९ । “शय्यासनाटनविकत्थनभोजनादि- ष्वैकाद्बयस्य ऋतवानिति विप्रलब्धः ॥” विकत्थते आत्मानमिति । वि + कत्थ + ल्युः । आत्मश्लाघाकारिणि, त्रि । यथा, महाभारते । २ । ७३ । ३२ । “असूयितारं द्बेष्टारं प्रवक्तारं विकत्थनम् । भीमसेननियोगात्ते हन्ताहं कर्णमाहवे ॥” * ॥ स्त्री, वि + कत्थ + णिच् + युच् । टाप् । आत्म- श्लाघा । यथा, विख्यातविजयनाटके । २ । “सम्भवोक्तापि शक्तानां न प्रशस्ता विकत्थना । शरदीयघनध्वानैर्व्वाचोभिः किं भवादृशाम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-371-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬