🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:53:01 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विगत
vigata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कान्तिहीन (3.1.99) निष्प्रभ · अरोक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विगत १ वि॰ [सं॰]
१. जो गत हो गया हो । जो बीत चुका हो । विशेष—जब यह शब्द यौगिक अवस्था में किसी सज्ञा के पहले आता है तब इसका अर्थ होता है—'जिसका नष्ट हो गाया हो' ।
विगत २ संज्ञा पुं॰ पक्षियों का उड़ना [को॰] ।
विगत ३ संज्ञा पुं॰॰ [सं॰ विगत ( = व्यतीत)]
१. बीता हुआ । व्यतीत ।
२. असलीयत । ब्यौरा । हालचल । उ॰—सब भाँत विगत विवाह सुणतां अंग प्रफुलत आंण ।—रघु॰ रू॰, पृ॰ ८१ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वि—गत n. (for 2. See under वि-√ गम्) the flight of birds, MW.
2. वि-गत mfn. (for 1. See under 1. वि) gone asunder, dispersed, MBh.
gone away, departed, disappeared, ceased, gone (often ibc.), AV. &c. &c.
dead, deceased, Mn. v, 75
(ifc.) abstaining or desisting from, R.
come from (cf. विदूर-विगत), destitute of light, obscured, gloomy, dark, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (949,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विगत p. p. 1 Departed, gone away, disappeared. --2 Parted, separated. --3 Dead. --4 Destitute or devoid of, free from (in comp.). विगतमदः. --5 Lost. --6 Dark, obscurd. --तं The flight of birds. --Comp. --आर्तवां a woman past child-bearing (in whom the menstrual discharge has ceased). --कल्मष a. [] sinless, pure. --भी a. fearless, intrepid. --लक्षण a. unlucky, inauspicious. --स्पृह a. indifferent, void of desire.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0968-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विगत त्रि० वि + गम--क्त । १ प्रमादरहिते अमरः । २ विशेषगते रुद्र० ३ अपगते च हेमच० । ६ त० । ४ खगगतौ न० । “विगतं विगतम्” भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4895,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विगतः, त्रि, (वि + गम + क्तः ।) प्रभारहितः । तत्पर्य्यातः । निष्प्रभः २ अरोकः ३ । इत्य- मरः ॥ वीतः ४ । इति रुद्रः ॥ विशेषेण गतः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, माघे । ११ । २६ । “विगततिमिरपङ्कं पश्यति व्योम यावत् धुवति बिरहखिन्नः पक्षती यावदेव । रथचरणसमाह्वस्तावदौत्सुक्यनुन्ना सरिदपरतटान्तादागता चक्रवाकी ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-376-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विगत" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें