🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:56:09 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विगलित
vigalita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विगलित वि॰ [सं॰]
१. जो गिर गया हो । अधःपतित ।
२. जो बह गया हो । जो चूकर या टपककर निकल गया हो ।
३. ढीला पड़ा हुआ । छुटा हुआ । शिथिल ।
४. बिगड़ा हुआ । उ॰— ऋतुपति तरु विगलित सुदल, तहँ कुरूपता बास । बासी अरुचि यक अघन में, पाप न बस्यो विनास—रामस्वयंवर (शब्द॰) ।
५. अंतर्हित । गया हुआ । लुप्त (को॰) ।
६. तितर बितर । अस्तव्यस्त (को॰) ।
७. विदीर्ण । यौ॰—विगलितकेश = विखरे बालोंवाला । विगलितनीवी = जिसकी नीवी खुल गई हो । विगलितबंध = बंधनमुक्त । विग- लितलज्ज = धृष्ट । ढीठ । निर्लज्ज । विगलितवसन, विगलित- वस्त्र = विवस्त्र । नग्न । नंगा । विगलितशुच्, विगलितशोक = दुःखरहित । कष्टरहित । वेदनामुक्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-˚गलित mfn. flowed away, drained off, dried up, MBh.; Mṛcch.; Prab.
melted away, dissolved, Kathās.; Gīt.
fallen down or out, slipped out of (abl.), MBh.; Kāv.; Pañcat.
slackened, untied (see -नीवि)
dishevelled (see -केश)
passed away, disappeared, vanished, Bhartṛ.; Kathās.
come forth, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (957,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विगलित p. p. 1 Trickled, oozed. --2 Disappeared, gone away. --3 Fallen or dropped down. --4 Melted away, dissolved. --5 Dispersed. --6 Slackened. untied. --7 Loose, dishevelled, disordered (as hair).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0968-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विगलितः, त्रि, (विशेषेण गलितः ।) स्खलितः । यथा, गीतगोविन्दे ५ सर्गः । “विगलितवसनं परिहृतरसनं घटय जघनमपिधानम् । किशलयशयने पङ्कजनयने निधिमिव हर्षनिधानम् ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-376-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें