🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:36:04 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विघात
vighāta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विघात संज्ञा पुं॰
१. आघात । प्रहार । चोट ।
२. टुकड़े टुकड़े करना । तोड़ना फोड़ना ।
३. नाश ।
४. बाधा । विघ्न । रोक ।
५. सफल न होना । विफलता ।
६. हत्या । वध (को॰) ।
७. परित्याग करना । छोड़ना (को॰) ।
८. ब्याकुलता (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-घात m. a stroke, blow with (comp.), VarBṛS.
breaking off or in pieces, ib.
driving back, warding off, MBh.; R.
destruction, ruin, Kāv.; Var.; Pañcat.
removal, prohibition, prevention, interruption, impediment, obstacle, MBh.; Kāv. &c.
failure, want of success, Jātakam.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (957,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विघातः 1 Destruction, removing, warding off; क्रियादवानां मघवा विघातं Ki. 3. 52. --2 Killing, slaying. --3 An obstacle, impediment, interruption; opposition, prevention; क्रियाविघाताय कथं प्रवर्तसे R. 3. 44; अध्वरविघातशांतये 11. 1. --4 A blow, stroke. --5 Abandoning, leaving. [] --Comp. --सिद्धिः f. the removal of obstacles.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0969-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विघात पु० वि + हन--क्त । १ व्याघाते २ आघाते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4896,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विघातः, पुं, (विशेषेण हननमिति । वि + हन + घञ् ।) व्याघातः । यथा, अमरे । “वृष्टिर्वर्षं तद्बिघातेऽवग्राहावग्रहौ समौ ॥” आघातः । (यथा, महाभारते । “चक्रे शरविघातञ्च क्रीडन्निव पितामहः ॥” विनाशः । यथा महाभारते । १ । २९ । १३ । “क्षुत्पिपासाविघातार्थं भक्ष्यमाख्यातु मे भवान् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-377-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें