🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:45:42 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विचारण
vicāraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विचारण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. विचार करने की क्रिया या भाव ।
२. घूमना फिरना ।
३. घुमाना फिराना ।
४. संदेह । हिचक (को॰) ।
५. परीक्षण । पर्यालोचन । अन्वेषण (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-˚चारण n. (also f(आ). ) consideration, reflexion, discussion, doubt, hesitation, MBh.; Kāv. &c.
changing a place (only n.), Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (958,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विचारणं 1 Discussion, consideration, examination, deliberation, investigation. --2 Doubt, hesitation.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0969-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विचारण न० वि + चर--णिच्--ल्युट् । १ विचारे शब्दर० । युच् । तत्रैव स्त्री अमरः । २ मीमांसाशास्त्रे हेमच०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4896,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विचारणं, क्ली, (वि + चर + णिच् + ल्युट् ।) विचारः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, भागवते । १२ । १३ । १८ । “तत्र ज्ञानविरागभक्तिसहितं नैष्कर्म्ममा विष्कृतम् । तच्छृण्वन् सुपठन् विचारणपरो भक्त्या विमुच्ये- न्नरः ॥” “एकस्मिन् धर्म्मिणि विरुद्धनानार्थविमर्षो विचारणम् । स च संशयस्त्रिधा स्यात् एको विशेषादर्शने समानधर्म्मदर्शनात् । अहिर्न्नु- रज्जुर्न्नु । द्वितीयो विशेषादर्शनमात्रे । अत्र शब्दो नित्योऽनित्यो वा । तृतीयोऽसाधारण- धर्म्मजः यथा भूर्नित्या अनित्या वा । अत्र गन्धो- ऽसाधारणधर्म्मः विशेषमपश्यन् संशेते गन्धाधि- करणं नित्यं अनित्यं वेति दिक् ।” इति । “विचारणे पूर्व्वस्य ।” इति श्रीपतिदत्तकृतका- तन्त्रपरिशिष्टे गोपीनाथतर्काचार्य्यः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-378-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विचारण" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें