🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:25:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विदग्ध
vidagdha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विदग्ध १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. रसिक पुरुष । रसज्ञ । नागर ।
२. पंडित विद्वान् ।
३. चतुर । चालाक । होशियार । कलाभिज्ञ ।
४. रूसा नामक घास ।
विदग्ध २ वि॰
१. जला हुआ । दग्ध ।
२. जिसका पाक हुआ हो । पका या पचा हुआ (को॰) ।
३. नष्ट । सड़ा गला (को॰) ।
४. जो जला या पचा न हो (को॰) ।
५. सुंदर (को॰) ।
६. भद्रतापूर्ण । जैसे, पोशाक ।
७. परिपक्व । जैसे, गुल्म (को॰) ।
८. पिंग । पीला (को॰) । यौ॰—विदग्ध अजीर्ण = दे॰ विदग्धाजीर्ण । विदग्ध वरिवृद्धता = पेट में अम्ल का घुमड़ना और पेट का फूलना । विदग्ध परिषद् = रसिकों या विदग्ध व्यक्तियों की सभा । विदग्धवचन = वाक्चतुर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वि—दग्ध mfn. (for 2. See वि-√ दह्) undigested, W.
वि-दग्ध See वि-√ दह् below.
2. वि-दग्ध mfn. burnt up, consumed, ŚBr.; Kauś.
inflamed, Suśr.
cooked by internal heat as by the fire of digestion, digested, ib.
decomposed, corrupted, spoiled, turned sour, ib.
mature (as a tumour), Bhpr.
tawny or reddish brown (like impure blood), L.
clever, shrewd, knowing, sharp, crafty, sly, artful, intriguing, MBh.; Kāv. &c.
वि-दग्ध m. tawny (the colour), L.
a clever man, scholar, Paṇḍit, W.
a libertine, intriguer, ib.
N. of a teacher of the Vājasaneyins, ŚBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (950,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विदग्ध p. p. 1 Burnt up, consumed by fire. --2 Cooked. --3 Digested. --4 Destroyed, decomposed. --5 Clever, shrewd, sharp, subtle; Pt. 1. 164; U. 4. 21. --6 Crafty, artful, intriguing. --7 Unburnt or ill-digested. --8 Lovely, charming. --9 Respectable (as dress &c.). --ग्धः 1 A wise or learned man, scholar. --2 A libertine. --ग्धा A shrewd and clever woman, an artful woman.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0974-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विदग्ध त्रि० वि + दह--क्त । १ नागरे त्रिका० २ निपुणे राजनि० ३ पण्डिते च शब्दच० । ४ नायिकाभेदे स्त्री रसगञ्जरी । परकीयशब्दे ४२३३ पृ० दृश्यम् । ५ विशेषेण दग्धे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4900,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विदग्धः, त्रि, (वि + दह + क्तः ।) नागरः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा देवीभागवते । ९ । “विदग्धाया विदग्धेन सङ्गमो गुणवान् भवेत् ॥”) निपुणः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा आर्य्या- सप्तशत्याम् । ५०६ । “लिप्तं न मुखं नाङ्गं न पक्षती चरणाः परा- गेण । अस्पृशतेव नलिन्या विदग्धमधुपेन मधु पीतम् ॥”) पण्डितः । इति शब्दरत्नावली ॥ (विशेषेण दग्धः । यथा, सुश्रुते । ४ । १ । “शोफयोरुपनाहन्तु कुर्य्यादामविदग्धयोः । अविदग्धः शमं याति विदग्धः पाकमेति च ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-386-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विदग्ध" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें