🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:29:40 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विद्ध
viddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विद्ध वि॰ [सं॰]
१. बीच में से छेद किया हुआ । छिद्रित । विदीर्ण ।
२. फेंका हुआ । क्षिप्त ।
३. जिसमें बाधा पड़ी हो । बाधित ।
४. समान । तुल्य । बराबर ।
५. जिसको चोट लगी हो । ताड़ित ।
६. टेढ़ा ।
७. मिला हुआ । आबद्ध । यौ॰—विद्धकर्ण
१. जिसके कान छिदे हों ।
२. विद्धकर्णी । विद्धकर्णा, विद्धकर्णिका=पाठा । विद्धकर्णी ।
विद्ध २ संज्ञा पुं॰ (१) घाव । जख्म । (२) पहाड़मूल । पाठा [को॰] ।
विद्ध पु ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ विधि] ब्रहमा । विधि । उ॰—संषेपक जंपी सुकथ, माधव माननि मझ्झ । जो चित हित्त बिलंबियौ । (सो). हरिहर विद्ध न सूझ्झ ।—पृ॰ रा॰, २ ।४२२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विद्ध mfn. (p.p. of √ व्यध्) pierced, perforated, penetrated, stabbed, struck, wounded, beaten, torn, hurt, injured, AV. &c. &c.
cleft, split, burst asunder, MBh.
(with शूलायाम्) impaled, Kathās.
opposed, impeded, L.
thrown, sent, L.
stung, incited, set in motion, BhP.
filled or affected or provided or joined or mixed with (instr. or comp.), Hariv.; VarBṛS.; BhP.
like, resembling, Śrutab.
विद्ध m. Echites Scholaris, L.
विद्ध n. a wound, MW.
विद्ध &c. See p. 966, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (966,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विद्ध p. p. [व्यध्-क्त] 1 Pierced, penetrated; wounded, stabbed. --2 Beaten, whipped, lashed. --3 Thrown, directed, sent. --4 Opposed. --5 Resembling. --द्धं A wound. --Comp. --कर्ण a. having bored ears.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0975-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विद्ध त्रि० व्यध० क्त । १ छिद्रिते अमरः । २ क्षिप्ते ३ सदृशे ४ या धिते मेदि० ५ ताडिते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4902,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विद्धः, त्रि, (विध्यते स्मति । व्यध + क्तः ।) छिद्रितः । इत्यमरः ॥ क्षिप्तः । सदृशः । वाधितः । इति मेदिनी । धे, १६ ॥ (यथा, मार्कण्डेये । ५० । ७० । “तरुगुल्मादिभिर्द्वारं न विद्धं यस्य वेश्मनः । मर्म्मभेदोऽथवा पुंसस्तत् श्रेयो भवनं न ते ॥”) [] ताडितः । इत्यजयपालः ॥ (यथा, विष्णुसंहि- तायाम् । २० । ४४ । “नाकाले म्रियते कश्चित् विद्धः शरशतरपि । कुशाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-389-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विद्ध" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें