🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:26:09 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अपविद्ध
apaviddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अपविद्ध वि॰ [सं॰]
१. त्यागा हुआ । त्यक्त । छोड़ा हुआ ।
२. बेधा हुआ । विद्ध ।
३. निकृष्ट । निम्न (को॰) ।
अपविद्ध पुत्र संज्ञा पुं॰ [सं॰] धर्मशास्त्रानुसार बारह प्रकार के पुत्रों में वह पुत्र जिसको उसके माता पिता ने त्याग दिया हो और किसी अन्य ने पुत्रवत् पाला हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अप-विद्ध See अप-√ व्यध्.
अप-विद्ध mfn. pierced
thrown away, rejected, dismissed, removed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (52,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अपविद्ध &c. See under अपव्यध्.
अपविद्ध p. p. 1 Cast or thrown off, thrown or cast away, abandoned, forsaken, dismissed, rejected, neglected, removed; oft. used in the sense of ‘freed from,’ ‘devoid of’; रक्षोविप्रकृतावास्तामपविद्धशुचाविव R. 10. 74. --2 Abject, mean. --द्धः, ˚पुत्रः A son that is abandoned by the father or mother or by both, and adopted by a stranger; one of the 12 kinds of sons among Hindus; Ms. 9. 171; Y. 2. 132. --Comp. --लोक a. dead, departed from this world.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0112-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपविद्ध त्रि० अप + व्यध--क्त । त्यक्ते “अपविद्धगदोबाहु- र्भग्नशाख इव द्रुम” इति कु० । “सोऽपविद्धस्तया रहस्य- निर्भेदभयादिति” दशकु० । प्रत्याख्याते, निरस्ते च “रक्षोविप्र कृतावास्तामपविद्धशुचाविव” रघुः “मातापितृभ्यामुत्सृष्टं तयोरन्यतरेण वा । यं पुत्रं प्रतिगृह्णीयादपविद्धः स उच्यते” इति मनूक्ते द्वादशपुत्रान्तर्गते पुत्रभेदे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0237,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपविद्धः, त्रि, (अप + व्यध् + क्तः ।) प्रत्याख्यातः । निराकृतः । इति हेमचन्द्रः ॥ (त्यक्तः । प्रतिक्षिप्तः । “कुवेरस्य मनःशल्यं शंसतीव पराभवं । अपविद्धगदो बाहुर्भग्नशाख इव द्रुमः” ॥ इति कुमारसम्भवे । चूर्णीकृतः । दलितः । “मृदिताश्चापविद्धाश्च दृश्यन्ते कमलस्रजः” । इति रामायणे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-066-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अपविद्ध" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें