🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:04:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विध
vidha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विध पु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ विधि] विधि । ब्रह्मा । उ॰—नैन की कोर ते नेह कियो विध डील की छाँह ते शील सँवारी ।—हृदय॰ (शब्द॰) ।
विध २ संज्ञा स्त्री॰ दे॰ बिध ।
विध ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्रकार । किस्म ।
२. ढंग । रीति । रूप ।
३. प्रकार । तरह । किस्म ।
४. हाथियों का आहार ।
५. समृद्धि । वैभव ।
६. छेदन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. विध m. piercing, perforating, L. (for other meanings See 2. विध, col. 3).
2. विध m. n. of विधा (ifc.) (for 1. See col. 2)
विध m. measure, form, kind, L.
food for an elephant, L. (cf. वि-धान)
= ऋद्धि, L. (cf. next).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (967,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विधः [विध-क अच् वा] 1 Kind, sort; as in बहुविध, नानाविध. --2 Mode, manner, form. --3 Fold (at the end of comp., especially after numerals); त्रिविध, अष्टविध &c. --4 The food of elephants. --5 Prosperity. --6 Penetration.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0976-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विध विधाने छिद्रकरणे छेदने च तु० पर० सक० सेट् । विधति । अवेधीत्
विध पुंस्त्री विध क् अच् वा । १ विमाने २ गजभक्ष्यान्ने ३ प्रकारे [] ४ वेधे ५ वृद्धौ रभसः ६ वेतने मेदि० ७ कर्मणि च स्त्री हेमच० । तत्रार्थे वेधने च स्त्री त्रिका० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4905,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विध, श विधौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (तुदा०- पर०-सक०-सेट् ।) विधिर्विधानम् । श, विधति वेधा जगत् । अनेकार्थत्वात् छिद्रकरणेऽप्ययम् । विधितच्छिद्रितौ विद्धे । इत्यमरः ॥ कर्णवेधः । इति दुर्गादासः ॥
विधः, पुं, (विध्यते क्रियते इति । विध + धञर्धे कः ।) विमानम् । हस्त्यन्नम् । प्रकारः । वेध- नम् । ऋद्धिः । इति भरतधृतरभसाजयौ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-395-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें