🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:57:51 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विमला
vimalā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सातला (थूहर-भेद) के नाम (2.4.143) सप्तला · सातला · भूरिफेना · चर्मकषा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विमला १ वि॰ स्त्री॰ [सं॰] निर्मल । स्वच्छ ।
विमला २ संज्ञा स्त्री॰
१. सप्तला का पेड़ । कोची । सातला । चर्मकषा ।
२. सिद्धि की दस भूमियों (अवस्थायों) में सें एक प्रकार की भूमि ।
३. एक देवी का नाम जो कालिकापूराण में वासुदेव की नायिका कही गई है ।
४. शारदा । सरस्वती ।
५. चाँदी का मुलम्मा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-मला f. a species of Opuntia, L.
a partic. Śakti, Hcat.
N. of Dākṣāyaṇī in Puruṣottama, Cat.
of a Yoginī, Hcat.
of a daughter of Gandharvī, MBh.
(with Buddhists) N. of one of the 10 Bhūmis or stages of perfection, Dharmas. 64
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (979,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विमला, स्त्री, (विमल + टाप् ।) सप्तला । इत्यमरः ॥ चामरकषा इति भाषा ॥ (अस्याः पर्य्यायो यथा, -- “शातला सप्तला सारा विमला विदुला च सा । तथा निगदिता भूरिफेना चर्म्मकषेत्यपि ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) भूमिभेदः । इति मेदिनी । ले, १३१ ॥ देवी- भेदः । यथा, -- “यूथाख्यविमला कार्य्या शुद्धहारेन्दुवर्च्चसा । मुक्ताक्षसूत्रधारी च कमण्डलुकरा वरा ॥ नावासनसमारूढा श्वेतमाल्याम्बरप्रिया । दधिक्षीरोदनाहारा कर्पूरमदचर्च्चिता । सितपङ्कजहोमेन राष्ट्रायुर्नृपवर्द्धिनी ॥” इति देवीपुराणे संवत्सरदेवताद्वितीयविंश- तिकाविधिः ॥ * ॥ अन्यच्च । “पूजयेत् कर्णिकामध्ये वासुदेवन्तु नायकम् । विमला नायिका तस्य वासुदेवस्य कीर्त्तिता ॥” इति कालिकापुराणे ८२ अध्यायः ॥ * ॥ अपरञ्च । “उत्कले नाभिदेशञ्च विरजाक्षेत्र उच्यते । विमला सा महादेवी जगन्नाथस्तु भैरवः ॥” इति तन्त्रचूडामणौ ५१ पीठनिर्णयः ॥ (यथा च देवीभागवते । ७ । ३० । ६४ । “गयायां मङ्गला प्रोक्ता विमला पुरुषोत्तमे ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-415-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विमला" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें