🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:02:45 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विलग्न
vilagna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विलग्न १ वि॰ [सं॰]
१. विशेष रूप से लगा या जुड़ा हुआ ।
२. आदधृत ।
३. लटकता हुआ ।
४. पिंजरे में बंद ।
५. पतला । कोमल ।
६. व्यतीत (को॰) ।
७. संलग्न । स्थिर (को॰) ।
विलग्न २ संज्ञा पुं॰
१. जन्मकुंडली । जन्मपत्री ।
२. राशी का उदय ।
३. कटि । कमर ।
४. नितंब [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-˚लग्न mfn. clung or fastened or attached to, resting or hanging on, connected with (loc. or comp.), MBh.; Kāv. &c. (तीरविलग्न come ashore, landed, Kathās.) pendulous, flaccid (as breasts), R.
hanging in a cage, caged (as a bird), ib.
gone by, passed away, Pañcat.
thin, slender, MBh.; Kum.
वि-˚लग्न m. or n. the waist, middle (as connecting the upper and lower parts of the body), L.
वि-˚लग्न n. the rising of constellations, a horoscope &c. (= लग्न), Var.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (984,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विलग्न a. 1 Clinging or sticking to, resting on, fastened on; आकुटिलपक्ष्मविलग्नं Ś. 7. 25; Śi. 9. 20. --2 Cast, fixed, directed; Ku. 7. 50 --3 Gone by, elapsed (as time). --4 Thin, slender, delicate; मध्येन सा वेदिविलग्नमध्या Ku. 1. 39; V. 4. 37. --ग्नं 1 The waist. --2 The hips. --3 The rising of constellations.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0990-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विलग्न त्रि० विशेषेण लग्नं लवज--क्त तस्य नः जस्य गः । १ संलग्ने मेदि० । “मध्येन सा वेदि विलग्नमध्या” कुमा० २ मध्यभागे हेमच० । ३ कटौ अमरः । ४ उदितमेषादि राशौ च न० “गोचरे वा विलग्ने वा” इति ज्योतिषम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4920,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विलग्नं, क्ली, (विशेषेण लग्नम् ।) मध्यः । यथा, -- “मध्योऽवलग्नं विलग्नं मध्यमोऽथ कटः कटिः ॥” इति हेमचन्द्रः ॥ जन्मलग्नम् । यथा, -- “गोचरे वा विलग्ने वा ये ग्रहा रिष्टसूचकाः । पूजयेत्तान् प्रयत्नेन पूजिताः स्युः शुभावहाः ॥ गोचरे स्वराश्यपेक्षया यदा कदापि । विलग्ने जन्मलग्ने । इति संस्कारतत्त्वम् ॥ मेषादिलग्न- मात्रम् । यथा, -- “शुभग्रहार्कवारे च मृदुक्षिप्रध्रुवेषु च । शुभराशिविलग्ने च शुभं शान्तिकपौष्टिकम् ॥” इति दीपिका ॥ संलग्ने, त्रि । यथा, -- “विलग्नं न स्त्रियां मन्ये त्रिषु स्याल्लग्नमात्रके ॥” इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-422-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें