🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:45:42 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वीरा
vīrā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वीरा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मुरामांसी । मुरा ।
२. क्षीर काकोली ।
३. भुइँआँवला ।
४. एलुवा ।
५. केला ।
६. बिदारीकंद ।
७. काकोली ।
८. शतावर ।
९. घीकुंआर ।
१०. ब्राह्मी ।
११. अतीस । अतिविषा ।
१२. मदिरा । शराब ।
१३. शीशम का पेड़ ।
१४. गंभारी नामक वृक्ष ।
१५. पृश्निपर्णी । पिठवन ।
१६. खिरेंटी ।
१७. कुटकी ।
१८. जटामाँसी । बालछड़ ।
१९. आँवला ।
२०. वह स्त्री जिसकी पति और पुत्र हों ।
२१. वीरपत्नी । वीरभार्या (को॰) ।
२२. पत्नी (को॰) ।
२३. माता (को॰) ।
२४. महाभारत के अनुसार एक प्राचीन नदी का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वीरा f. (in music) a partic. Śruti, Saṃgīt.
N. of the wife of Bharad-vāja, L.
of the wife of Karaṃ-dhama, MārkP.
of a river, MBh. (B. वाणी)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1005,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वीरा 1 The wife of a hero. --2 A wife. --3 A mother, matron. --4 A kind of perfume (called Murā). --5 Spirituous liquor. --6 An aloe. --7 The plantain tree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1004-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीरा स्त्री वि + ईर--अच्, वीर--अच् वा वीर + अस्त्यर्थे अच् वा । १ मुरानामगन्धद्रव्ये २ क्षीरकोकोल्याम् ३ आमलक्याम् । ४ एलवालुकायां ५ पतिपुत्रवत्यां स्त्रियां ६ रम्भायां ७ वि- दार्य्याम् ८ दुग्धिकायाम् ९ क्षीरविदार्य्यां १० मलप्वां मेदि० । ११ काकोल्यां १२ महाशतावर्य्यां १३ घृतकुमार्य्याम् १४ ब्रा- ह्म्याम् १५ अतिविषायां १६ मदिरायाञ्च राजनि० । १७ शिंशपावृक्षे (शिशु) रत्नमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4944,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीरा, स्त्री, मुरा । क्षीरकाकोली । तामलकी । एलवालुका । पतिपुत्त्रवती । रम्भा । विदारी । दुग्धिका । मलपूः । क्षीरविदारी । इति मेदिनी । रे, ६८ ॥ पुस्तकान्तरे मुरास्थाने सुरा विदारीस्थाने गम्भारी इति पाठः । काकोली महाशतावरी । गृहकन्या । ब्राह्मी । अति- विषा । मदिरा । इति राजनिर्घण्टः ॥ शिंशपा- वृक्षः । इति रत्नमाला ॥ (करन्धमराजपत्नी । यथा, मार्कण्डेये । १२३ । १ । “वीर्य्यचन्द्रसुता सुभ्रूर्व्वीरा नाम शुभव्रता । स्वयंवरे सा जगृहे महाराजं करन्धमम् ॥” नदीविशेषः । यथा, महाभारते । ६ । ९ । २२ । “पूर्व्वाभिरामां वीराञ्च भीमा मोघवतीं तथा ॥” विक्रमशालिनी । यथा, मार्कण्डेये । १२५ । ७ । “तेषामेतद्बचः श्रुत्वा वीरा वीरप्रजावती । वीरगोत्रसमुद्भूता वीरपत्नी प्रहर्षिता ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-473-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें