🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:37:51 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वृष्य
vṛṣya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वृष्य संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह चीज जिससे वीर्य और बल बढ़ता हो ।
२. वह चीज जिसके सेवन से मन में आनंद उत्पन्न होता हो ।
३. ईख । ऊख ।
४. उड़द की दाल ।
५. ऋषभ नामक ओषधि ।
६. आँवला ।
७. कमल की नाल । मृणाल ।
८. शिव (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वृष्य mfn. = वर्ष्य, Pāṇ. iii, 1, 120
productive of sexual vigour, stimulating, VarBṛS.; Suśr.
वृष्य m. N. of Śiva, MBh. 10372 (Nīlak. ‘increasing merit’; rather ‘most manly or vigorous’)
Phaseolus Radiatus, L.
वृष्य n. an aphrodisiac, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1013,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वृष्य a. 1 To be rained or showered down. --2 Stimulating amorous desire, provocative of sexual vigour, aphrodisiac. --ष्यः A kind of kidney-bean. --ष्यं Stimulating amorous desires (वाजीकरणं).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1009-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वृष्य पु० वृषाय हितो यत् वृष--क्यप् वा । १ माषे हेमच० । २ शुक्रवृद्धिकारके त्रि० भावप्र० । ३ वाजीकरणे न० ४ आमलक्यां ५ शतावर्य्यां ५ ऋषभनामौषधौ च स्त्री रा- जनि० । ७ ऋद्धितामौषधौ रत्नमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4957,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वृष्यं, क्ली, (वृष + “विभाषा कृवृषोः ।” ३ । १ । १२० । इति क्यप् ।) वाजीकरम् । इति राज- निर्घण्टः ॥
वृष्यः, पुं, (वृषाय हितः । वृष + यत् ।) माषः । इति हेमचन्द्रः ॥
वृष्यः, त्रि, (वृषाय कामुकाय हितः । वृष + “खलयवमाषेति ।” ५ । १ । ७ । इति यत् ।) शुक्र- वृद्धिकारकौषधादिः । इति भावप्रकाशः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-491-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वृष्य" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें