🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:53:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वेष्टक
veṣṭaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वेष्टक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गंधाबिरोजा । श्रीवेष्ट ।
२. गोंद ।
३. वृक्ष का किसी प्रकार का निर्यास ।
४. सफेद कुम्हड़ा । पेठा ।
५. कुम्हड़ा ।
६. छाल । वल्कल ।
७. उष्णीष । पगड़ी ।
८. प्राचीर । परकोटा । चहारदीवारी ।
९. व्याकरण में पूर्वासर में लगनेवाला शब्द । जैसे, अथ, इति (को॰) ।
वेष्टक २ वि॰ चारों ओर से ढकने या आवृत करनेवाला । वेष्टन करनेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेष्टक m. See अङ्गुलि-व्˚
a wall, fence, W.
(in gram.) putting a word before and after इति, VPrāt.
Beninkasa Cerifera, L.
वेष्टक m. n. turpentine, L.
वेष्टक n. a head-band, turban, L.
resin, gum, L.
वेष्टक mfn. who or what encompasses or surrounds, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1019,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेष्टकः [वेष्ट्-ण्वुल्] 1 An enclosure, a fence. --2 A pumpkin-gourd. --कं 1 A turban. --2 A wrapper, mantle. --3 Gum, exudation. --4 Turpentine.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1012-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वेष्टक न० वेष्ट--ण्वुल् । (पागडी) १ उष्णीषे शब्दर० । २ कुष्माण्डे राजनि० । ३ प्राचीरे पु० हेमच० । ४ वेष्टनकारके त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4970,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वेष्टकं, क्ली, (वेष्टते इति । वेष्ट + ण्वुल् ।) उष्णीषः । इति शब्दरत्नावली ॥ निर्यासः । इति शब्द- माला ॥ श्रीवेष्टः । इति राजनिर्घण्टः ॥
वेष्टकः, पुं, (वेष्टते इति । वेष्ट + ण्वुल् ।) प्राचीरः । यथा प्राचीनावेष्टकौ वृतिः । इति हेमचन्द्रः ॥ कुष्माण्डः । यथा, -- “कुष्माण्डकः पुष्पफलो घनवासश्च वेष्टकः ॥” इति हारावली ॥ श्रीवेष्टः । इति राजनिर्घण्टः ॥ वेष्टनकारके, त्रि ॥ (यथा, महाभारते । ७ । १३६ । २१ । “बलयैरपरिद्धैश्च तथैवाङ्गुलिवेष्टकैः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-506-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें