🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:33:18 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शान
śāna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शान १ संज्ञा स्त्री॰ [अ॰]
१. तड़क भड़क । ठाट बाट । सजावट । जैसे,—कल बड़ी शान से सवारी निकली थी । यौ॰—शान व शौकत = दे॰ शानशौकत । उ॰—वह उनकी शान व शौकत का कायल होगा ।—प्रेमघन॰, भा॰, २, पृ॰ १७६ । शान शौकत ।
२. गर्वीली चेष्टा । ठसक । जैसे,—यह घोड़ा बड़ी शान से चलता है ।
३. भव्यता । विशालता । चमत्कार ।
४. शक्ति । करामात । विभूति । ऐश्र्वर्य । जैसे—खुदा की शान ।
५. श्रेष्ठता । बुजुर्गी । गौरव (को॰) ।
६. प्रतिष्ठा । इज्जत । मानमर्यादा । मुहा॰—शान जाना = अप्रतिष्ठा होना । मान भंग होना । शान घटना = इज्जत में कमी होना । बड़प्पन में कमी होना । शान बरसना = गौरव व्यक्त होना । शान मारी जाना = दे॰ 'शान जाना' । शान में बट्टा लगना = दे॰ 'शान घटना' । किसी की शान में = किसी बड़े के संबंध में । किसा के प्रति या किसी के बिषय में । जैसे,—उनकी शान में ऐसी बात नहीं कहनी चाहए ।
शान २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] शरण । सान ।
२. कसौटी । निकषोपल (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शान m. (cf. 1. शाण) a whetstone, grindstone, touchstone, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1064,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शानः 1 A touch-stone. --2 A whet-stone. --Comp. --पादः {1} a stone for grinding sandal. {2} the Pāriyātra mountain.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1039-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शान तेजने भ्वा० उभ० सक० सेट् स्वार्थे सन् । शीशांसति ते अशीशांसीत् अशीशांसिष्ट ।
शान पु० शान--अच् शो निशाने इत्युक्तेरनित्यः सन् । अस्त्रादीनां तीक्ष्णताकारके यन्त्रभेदे भरतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5097,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शान, ञ तेजे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०- उभ०-सक०-सेट् ।) शानस्तिक्ष्णीकरणम् । ञ, शीशांसति शीशांसते खड्गं कर्म्मकारः । इति दुर्गादासः ॥
शानः, पुं, शाणः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-046-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शान" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें