🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:14:42 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शार्ङ्ग
śārṅga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शार्ङ्ग १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. धनुष । कमान ।
२. विष्णु का धनुष । विष्णु के हाथ में रहनेवाला धनुष ।
३. अदरक । आदी ।
४. एक प्रकार का साम ।
५. शार्ङ्गक । पक्षी । चिड़िया (को॰) ।
शार्ङ्ग २ वि॰
१. श्रृंग संबंधी ।
२. श्रृंग का । श्रृंगनिर्मित ।
२. धनुर्धर । धनुष धारण करनेवाला (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शार्ङ्ग mf(ई)n. (fr. शृङ्ग) made of horn, horny, corneous, Suśr.
derived or taken from the plant Śṛṅga (as poison), Yājñ.
armed with a bow, Bhaṭṭ.
शार्ङ्ग m. a kind of bird, MBh. (cf. शार्ग)
patr. of various Vedic Ṛṣis, RAnukr.
शार्ङ्ग n. a bow (esp. that of Viṣṇu), MBh.; Hariv.; Pur.
fresh ginger, L.
N. of various Sāmans, ĀrṣBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1066,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शार्ंग a. (शार्ङ्ग strictly) 1 Made of horn, horny. --2 Having a bow, armed with a bow; Bk. 8. 123. --र्गः --र्गं 1 A bow (in general). --2 The bow of Viṣṇu. --र्गं Wet ginger. --Comp. --धन्वन् m., --धरः, --पाणिः, --भृत् m. epithets of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1041-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शार्ङ्ग त्रि० शृङ्गस्य विकारः अण् । १ शृङ्गजाते पदार्थे । २ विष्णुधनुषि ३ धनुर्मात्रे च पु० मेदि० ४ आर्द्रके न० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5099,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शार्ङ्गं, क्ली, आर्द्रकम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (शृङ्गस्य विकारः । शृङ्ग + अण् ।) विष्णुधनुः । धनुर्मात्रम् । इति मेदिनी । गे, २६ ॥ (यथा, रघुः । ४ । ६२ । “शार्ङ्गकूजितविज्ञेयप्रतियोधे रजस्यभूत् ॥”) शृङ्गसम्बन्धिनि, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-059-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें