🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:35:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शाव
śāva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शाव १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बच्चा, विशेषतः पशुओं आदि का बच्चा ।
२. मृतक । मुरदा ।
३. भूरा रंग ।
४. सूतक जो किसी के मर जाने पर उसके संबंधियों को लगता है ।
५. मरघट । श्मशान ।
शाव २ वि॰
१. शवसंबंधी । शव का ।
२. भूरे रंग का (को॰) ।
३. मरा हुआ । मुरदा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. शाव m. (prob. fr. √ 1. शू for √ श्वि; cf. शिशु) the young of any animal (cf. मृग-शाव), MBh.; Kāv. &c.
2. शाव mfn. (fr. शव) cadaverous, relating to a dead body, produced by or belonging to a corpse, Gaut.; Mn.; MBh. &c.
dead, Hariv.
of a cadaverous or dark yellowish colour, tawny, W.
शाव n. defilement caused by contact with a corpse or the death of a relation, MārkP.
3. शाव w.r. for श्याव.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1068,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शाव a. (वी f.) [शव-अण्] 1 Relating to a dead body; caused by the death (of a relative); दशाहं शावमाशौचं सपिंडेषु [] विधीयते Ms. 5. 59, 61. --2 Tawny, dark-yellowish. --वः 1 The young of any animal, a fawn, cub; क्व वयं क्व परोक्षमन्मथो मृगशावैः सममेधितो जनः Ś. 2. 18; मृगराजशावः R. 6. 3, 18. 37. --2 A dark-yellowish colour.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1042-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शाव पु० शव--घञ् । १ शिशौ शब्दर० । स्वार्थे क । तत्रैव शवस्येदम् अण् । २ शवसम्बद्धे त्रि० “त्रिरात्रं शावमा- शौचम्” इति स्मृतिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5105,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शावः, पुं, (शव्यते प्राप्यते इति । शव गतौ + घञ् ।) शिशुः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा रघुवंशे । ६ । ३ । “शिलाविभङ्गैर्मृगराजशावः तुङ्गं नगोत्सङ्गमिवारुरोह ॥” शवस्यायम् । शव + अण् ।) शवसम्बन्धिनि, त्रि ॥ यथा, -- “ग्रहणे शावमाशौचं विमुक्तो सौतिकं स्मृतम् । तयोः सम्पत्तिमात्रेण उपस्पृश्य क्रियाक्रमः ॥” इति तिथ्यादितत्त्वे ब्रह्माण्डपुराणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-067-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें