🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:59:18 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शिखी
śikhī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शिखी १ वि॰ [सं॰ शिखिन्] [वि॰ स्त्री॰ शिखिनी]
१. शिखावाला । चोटीवाला ।
२. नुकीला । नोकदार (को॰) ।
३. ज्ञान की चोटी पर पहुँचनेवाला (को॰) ।
४. अभिमानी । घमंडी (को॰) ।
शिखी २ संज्ञा पुं॰
१. मोर । मयूर । उ॰—कुटिल कच तिलक रेखा सीस शिखी शिखंड ।—सूर (शब्द॰) ।
२. मुर्गा ।
३. एक प्रकार का सारस ।
४. बैल । सौड़ ।
५. घोड़ा ।
६. चित्रक । चीते का पेड़ ।
७. अग्नि । उ॰—आखंडल और दंडधर, शिखी वरुण दिगपाल ।—गुमान (शब्द॰) ।
८. चीन की संख्या (अग्नि तीन प्रकार की होने के कारण) ।
९. दीपक ।
१०. पित्त ।
११. पुच्छल तारा । केतु ।
१२. मेथी ।
१३. पर्वत ।
१४. वृक्ष ।
१५. ब्राह्मण ।
१६. सतावर ।
१७. बाण ।
१८. जटाधारी साधु या भिक्षु ।
१९. एक नाग का नाम ।
२०. इंद्र ।
२१. बगला । बक ।
२२. अपामार्ग । ओंगा । चिचड़ा ।
२३. एक प्रकार का विष ।
२४. अजमोदा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिखी (ई), f. a kind of magic, Divyāv.
N. of a river, VP.
शिखी See शिख, p. 1070, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1070,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शिखी, [न्] पुं, (शिखास्यास्तीति । शिखा + “व्रीह्यादिभ्यश्च ।” ५ । २ । ११६ । इति इनिः ।) मयूरः । (यथा, बृहत्संहितायाम् । ३ । २८ । “शिखिपत्रनिभः सलिलं न करोति द्बाद- शाब्दानि ॥”) [] अग्निः । (यथा, महाभारते । ४ । ५१ । ९ । “खड्गी च धन्वी च विभाति पार्थः शिखी वृतः स्रुग्भिरिवाज्यसिक्तः ॥”) चित्रकवृक्षः । इत्यमरः । बलीवर्द्दः । शरः । केतुग्रहः । द्रुमः । कुक्कुटः । इति मेदिनी ॥ घोटकः । इति हेमचन्द्रः ॥ अजलोमा । इति रत्नमाला ॥ सितावरः । मेथिका । इति राज- निर्घण्टः ॥ पर्व्वतः । ब्राह्मणः । दीपः । इति केचित् ॥ शिखायुक्ते, त्रि । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-072-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शिखी" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें