🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:33:36 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शिप्रा
śiprā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शिप्रा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मध्यप्रदेश की एक नदी का नाम जिसके किनारे उज्जैन (प्राचीन नाम उज्जयिनी) स्थित है । यह हिमालय के 'शिप्र' सरोवर से निकली है । उ॰—आर्य, आपकी वीरता की लेखमाला शिप्रा और सिंधु की लोल लहरियों से लिखी जाती है ।—स्कंद॰, पृ॰ ३ ।
२. टोप । शिरस्त्राण (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिप्रा f. (du.) the cheeks, RV.
(pl.) the visors (of a helmet), ib.
(sg.) the nose, Nir. vi, 17.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1072,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिप्रा 1 N. of a river which issues from the Sipra lake and on the bank of which stands Ujjayinī; शिप्रावातः प्रियतम इव प्रार्थनाच टुकारः Me. 81. --2 A visor or helmet.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1045-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शिप्रा[फ्णीङ्थ्छ्ःआङ्घै१], स्त्री, नदीविशेषः । यथा, -- “ततो हिमवतः प्रस्थे प्रतीच्यां तत्पुरस्य च । शिप्र नामं सरः पूर्णं ददृशुर्द्रुहिणादयः ॥ तद्रहस्थानमासाद्य ब्रह्मशक्रादयः सुराः । उपविष्टा यथान्यायं पुरस्कृत्य महेश्वरम् ॥ तं शिप्रसंज्ञकासारं मनोज्ञं सर्व्वदेहिनाम् । शीतामलजलं सर्व्वैर्गुणैर्मानससम्मितम् ॥ दृष्ट्वा क्षणं हरस्तस्मिन् सौत्सुकोऽभूदवेक्षणे । शिप्रां नाम नदीं तस्मान्निःसृतां दक्षिणोदधिम् । गच्छन्तीञ्च ददर्शासौ पावयन्तीं जगज्जनान् ॥” इति कालिकापुराणे १९ अध्यायः ॥ (हनुः । यथा, ऋग्वेदे । ८ । ६५ । १० । “उत्तिष्ठन्नोजसा सह पीत्वी शिप्रे अवेपयः ।” “शिप्रे हनू ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥) [1] Correction submitted by Jim Funderburk on 20160503. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/291. note: print missing 'r'; cf mw (also siprA).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-073-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शिप्रा" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें