🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:25:25 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शून
śūna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शून वि॰ [सं॰]
१. शून्य ।
२. सूजा हुआ । शोथयुक्त । फूला हुआ (को॰) ।
३. वर्धित । बढ़ा हुआ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शून mfn. (Pāṇ. vii, 2, 14) swelled, swollen (esp. ‘morbidly’), increased, grown, Suśr.
शून m. N. of a man, MBh.
शून n. emptiness (orig. ‘swollen state’, ‘hollowness’, cf. शून्य below), lack, want, absence, RV.
शून m. a partic. incorrect pronunciation (esp. of vowels), RPrāt.
शून See p. 1085, col. 1.
शून &c. See p. 1085, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1085,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शून p. p. [श्वि-क्त] 1 Swollen. --2 Increased, grown, prospered. --3 Morbidly swollen.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1052-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शूनः, त्रि, (टु ओ श्वि गतिवृद्व्योः + क्तः । “ओदि- तश्च ।” ८ । २ । ४५ । इति निष्ठातस्य नः । “वचिस्वपियजादीनां किति । ६ । १ । १५ । इति संप्रसारणम् ।) हलः । ६ । ४ । २ । इति दीर्घः । “श्वीदितो निष्ठायाम् ।” ७ । २ । १४ । इति इडागमश्च न ।) वर्द्धितः । इति व्याकर- णम् ॥ (यथा, सुश्रुते । ५ । २ । “दुर्व्वर्णे हरिते शूने जायते चास्य लोचने ॥” शून्ये, त्रि । यथा ऋग्वेदे । ७ । १ । ११ । मा शूने अग्ने निषदाम नृणाम् ॥” “हे अग्ने ! शूने शून्ये पुत्त्रादिरहिते गृहे मा निषदाम न निवसाम ।” इति तद्भाष्ये सायणः)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-129-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें