🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:37:23 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शूलिक
śūlika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शूलिक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. खरगोश । खरहा ।
२. सीख में गोदकर पकाया हुआ मांस । कबाब ।
३. फाँसी देनेवाला । सूली देनेवाला । उ॰—इन मघादि तीसरे मंडल के दैत्यगुरु यदि और किसी ग्रह से रूक जाँय तो पेड़ों के समूह, शबर, शूद्र, पुंड्र, पश्चिम की सीमा का अन्न, शूलिक, बनवासी, द्रविड़, समुद्र के पुरुषों का नाश हो जाता है ।—बृहत्संहिता (शब्द॰) ।
४. कुक्कुट । मुर्गा (को॰) ।
५. ब्राह्मण या क्षत्रिय की वह जारज संतति जो शूद्रा से उत्पन्न हो (को॰) ।
शूलिक २ वि॰
१. प्रासधारी । शूल धारण करनेवाला ।
२. सलाख पर भुना हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शूलिक mfn. roasted on a spit, L.
having a spear or any sharp instrument, MW.
शूलिक m. one who impales criminals, L.
a cock, L.
a hare, L.
the illegitimate son of a Brāhman and a Śūdra woman, L.
the son of a Kṣatriya and an unmarried Śūdra woman, L.
a strict guardian of the treasure and the harem, L.
(pl.) N. of a people (cf. शूलीक below), VarBṛS.; MārkP.
शूलिक n. roast meat, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1087,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शूलिक a. [शूल-ठन्] 1 Having a pike. --2 Roasted on a spit. --कः A hare. --कं Roasted meat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1053-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शूलिक त्रि० शूलं पाकसाधनत्वेनास्त्यस्य ठन् । १ शूला- कृते शब्दच० २ शशके हेमच० ३ शूलयुते त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5137,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शूलिकं, क्ली, (शूलः निमित्तत्वे नास्त्यस्येति । शूल + ठन् ।) शूलाकृतम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥
शूलिकः, पुं, शशकः । इति हेमचन्द्रः ॥ (शूलः अस्यास्तीति । ठन् ।) शूलयुक्ते, त्रि, ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-132-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें