🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:55:45 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शैली
śailī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शैली संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. चाल । ढब । ढंग ।
२. परिपाटी । प्रणाली । तर्ज । तरीका ।
३. रीति । प्रथा । रस्म रिवाज ।
४. लिखने का ढंग । वाक्यरचना का प्रकार । विचारों या भावों को अभिव्यक्त करने की रीति या कौशल । उ॰—शैली श्रेष्ट कवीन की, गुरु को गुरु है जौन । ताको चरित बखानि कै, वहै होय मति तौन ।—रघुराज (शब्द॰) ।
५. कठोरता । कड़ाई । सख्ती ।
६. व्याकरण संबंधी या व्याकरण के सूत्र वा वचनों की संक्षिप्त विवृति (को॰) ।
७. प्रस्तरमूर्ति । शिला- प्रतिमा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शैली f. See below
1. शैली f. (for 2. See col. 2) hardness, stoniness, W. (cf. शैल्य).
2. शैली f. (fr. शील; for 1. See col. 1) habit, custom, manner of acting or living, practice, usage, Kāv.; Kathās.
a special or particular interpretation (esp. a concise explanation of a grammatical aphorism), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1089,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शैली [शीलमेव स्वार्थे ष्यञ् ङीपि यलोपः] 1 A short explanation of a grammatical aphorism. --2 A mode of expression or interpretation; प्रायेणाचार्याणामियं शैली यत्स्वाभिप्रायमपि [] परोपदेशपिव वर्णयंति Kull. on Ms. 1. 4; आचार्याणामियं शैली यत्सामान्येनाभिधाय विशेषेण विवृणोति. --3 Behaviour, manner of acting, conduct, course.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1055-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शैली स्त्री० शीलमेव स्वार्थे ष्यञ् ङीपि यलोपः । १ चारित्रे २ सङ्केतभेदे च त्रिका० “आचार्य्याणामियं शैली यत्- सामान्येनाभिधाय विशेषेण विवृणोतीति” प्राञ्चः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5141,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शैली, स्त्री, (शीलस्येयमिति । शील + अण् । ङीष् ।) सङ्केतः । यथा, -- “प्रज्ञप्तिः परिभाषा शैली सङ्केतसमयकाराश्च ।” इति त्रिकाण्डशेषः ॥ आचार्य्याणामियं शैली यत् सामान्येनाभिधाय विशेषेण विवृणोति । इति मुग्धबोधटीकायां दुर्गादासः ॥ (शिलाप्रतिमा । यथा, रामा- यणे । १ । ६४ । १२ । “यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम् । दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-137-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शैली" आता है (11)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें