🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:47:21 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

श्वान
śvāna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्वान संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ श्वानी]
१. कुत्ता । कुक्कुर । उ॰— गोकुल चले प्रमें आतुर ह्वै खुलि गए कपट कपाट । सोए श्वान, पहरुआ सोए, सबै मुक्त भई बाट ।—सूर (शब्द॰) ।
२. दोहे का इक्कीसवाँ भेद । इसमें दो गुरु और ४४ लघु होते हैं ।
३. छप्पय का पंद्रहवाँ भेद । इसमें ५६ गुरु, ४० लघु कुल ९६ वर्ण, १५२ मात्राएँ होती हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्वान m. a dog, Kāv.; Pañcat.
the wind (?), Sāy. on RV. i, 161, 13
श्वान &c. See p. 1105, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1105,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्वानः [श्वैव-अण् न टिलोपः] A dog. --Comp. --निद्रा ‘a dog's sleep’, a very light sleep. --वैखरी angry or currish snarling.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1063-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्वान पुंस्त्री० श्वेव अण् न टिलोपः । कुकुरे शब्दमा० । तज्जातिस्त्रियां ङीष् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5159,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्वानः, पुं, (श्वा एव । श्वन् + स्वार्थे अण् ।) कुक्कुरः । इति शब्दरत्नावली ॥ (शुनां समूहः सण्डिकादित्वात् अञ् । कुक्कुरसमूहे, क्ली ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-178-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "श्वान" आता है (23)
भषण कुत्ता । श्वानकौलेयक कुत्ता । श्वान । कुक्कुरकुक्कुर कुत्ता । श्वानकुर्कुर कुत्ता । श्वानमशुन श्वान । कुत्तापुरोगति श्वानशालामृग कुत्ता । श्वान । कुक्कुरसालावृक कुत्ता । श्वानवांताद कुत्ता । श्वानसग कुक्कुर । कुत्ता । श्वान । यौ॰—सगजाँ = (१) लालची । लोभी । (२) बेरहम । …वशापायी कुत्ता । श्वानशरत्कामी कुत्ता । कुक्कुर । श्वानकूकर † संज्ञा पुं॰ कुत्ता । श्वान । यौ॰—कूकरकोर । कूकरंचदी । कूकरनिंदियारुवय श्वान । कुत्ताकुतरा पु † संज्ञा पु॰ कुत्ता । कुक्कुर । श्वानदंशक वह जो कात खाय । दाँत से काटनेवालाप्रक्खर अत्यंत तीक्ष्ण, तीव्र या उग्रकृतज्ञ किए हुए उपकार को मानने वाला । एहसान माननेवाला ।जैसे,—यह कार्य कर दीजिए…रतिदेव विष्णुपुरोगामी अग्रगामीकुत्ता भेडिए, गीदड़ और लोमड़ी आदि की जाति का एक हिंसक पशु जिसे लोग साधारणतः घ…ध्वजादि गणना संज्ञा स्त्री॰ फलित ज्योतिष के अनुसार एक प्रकार की गणना जिससे प्र…रसापायी वह जो जीभ से पानी पीता हो
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें