🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:58:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

श्वेता
śvetā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्वेता १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. अग्नि की सात जिह्नाओं में से एक ।
२. कौड़ी ।
३. भोजपत्र का पेड़ ।
४. श्वेत पाटला । काष्ठ पाटला ।
५. श्वेत या शंख नामक हस्ती की माता । शंखिनी ।
६. अतीस । अतिविषा ।
७. अपराजिता लता ।
८. सफेद बन भंटा ।
९. श्वेत कंटकारी । भटकटैया ।
१०. पाषाणभेद । पखानभेद ।
११. वंशलोचन ।
१२. श्वेत पुनर्नवा । सफेद गदहपूरना ।
१३. शिलावाक ।
१४. फिटकरी ।
१५. चीनी । शक्कर ।
१६. मिस्री॰
१७. सफेद बच ।
१८. क्षुरपत्री । पर्वमूला । विशेष—यह तुण बरसात में उगता है और जाड़े में नष्ट हो जाता है । यह एक या डेढ़ बालिश्त ऊँचा और छतनारा होता है । पत्तियाँ छोटी, फूल नीले या बैंगनी रंग के और बीज छोटे छोटे दानों की तरह के होते हैं । क्षुरपत्री मधुर, शीतल और स्त्री का दूध बढ़ानेवाली कही गई है ।
१९. स्कंद की अनुचरी एक मातृका ।
२०. कश्यप की क्रोधवशा नाम्ना पत्नी से उत्पन्न एक कन्या जो दिग्गजों की माता है ।
श्वेता २ वि॰ श्वेत वर्ण की । गोरी । गौरवर्णा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्वेता (आ), f. one of the seven tongues of Fire, Gṛhyās.
a small white shell, cowry, L.
N. of various plants (accord. to L. the birch tree, a white bignonia, Boerhavia Procumbens, Achyranthes Atropurpurea &c.), Suśr.; VarBṛS.
crystal, L.
alum, L.
white or candied sugar, L.
bamboo-manna, L.
a mystical term for the letter स्, Up.
N. of one of the Mātṛs attendant on Skanda, MBh.
of the mother of the elephant Śveta (or Śaṅkha), MBh.; R.
of a princess, Rājat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1106,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्वेता 1 A cowrie. --2 Hog-weed. --3 White Dūrvā grass. --4 A crystal. --5 Candied sugar. --6 Bamboo-manna. --7 N. of various plants. --8 N. of one of the tongues of fire.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1064-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्वेता स्त्री श्वित--अच् । १ वराटिकायां २ काष्ठपाटलायां ३ शङ्खिन्यां मेदि० । ४ अतिविषायां रत्नमा० । ५ सितापुरा- जितायां ६ शुभ्रकण्टकार्य्यां ७ पाषाणभादन्या ८ शुभ्र- दूर्वायां ९ वंशरोचनायां १० शर्करायां ११ शिलावलकलायां १२ श्वेतवृहत्यां च राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5163,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्वेता, स्त्री, वराटिका । काष्ठपाटला । शङ्खिनी । इति मेदिनी ॥ अतिविषा । इति रत्नमाला ॥ अपराजिता । श्वेतबृहती । श्वेतकण्टकारी । पाषाणभेदी । शिलावल्कला । श्वेतदूर्व्वा । वंशरोचना । स्फटी । शर्करा । वृक्षभेदः । केना इति कन्ने इति च हिन्दी भाषा । तत्- पर्य्यायः । छुरिकापत्री २ पर्व्वमूला ३ अवि- प्रिया ४ । अस्या गुणाः । अतिमधुरत्वम् । शीतलत्वम् । स्तन्यदातृत्वम् । रुचिकारित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-184-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "श्वेता" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें