🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:15:43 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संतापन
saṃtāpana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संतापन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सन्तापन]
१. संताप देने की क्रिया । जलाना ।
२. बहुत अधिक कष्ट या दुःख देना ।
३. कामदेव के पाँच बाणों में से एक बाण का नाम ।
४. पुराणानुसार एक प्रकार का अस्त्र जिसके प्रयोग से शत्रु को संताप होना माना जाता है ।
५. आवेश । उत्तेजन । रोष (को॰) ।
६. शिव का एक अनुचर (को॰) ।
७. एक बालग्रह (को॰) ।
संतापन २ वि॰
१. ताप पहुँचानेवाला । जलानेवाला ।
२. दुःख देनेवाला । कष्ट पहुँचानेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-˚तापन mfn. burning, paining, afflicting (comp.), BhP.
सं-˚तापन m. N. of one of the arrows of Kāma-deva, L.
of a demon possessing children, Hariv.
of one of Śiva's attendants, L.
सं-˚तापन n. the act of burning, paining, afflicting, exciting passion, W.
N. of a partic. mythical weapon, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1142,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संतापन a. (नी f.) Burning, inflaming. --नः N. of one of the 5 arrows of Cupid. --नं 1 Burning, scorching. --2 Paining, afflicting. --3 Exciting passion.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1087-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्तापन पु० सलापयति सम् + तश्--णिच्--ल्यु । कामदेश्म १ पञ्चशरान्तर्गते शरभेदे त्रिका० । २ सन्ताषकारक स्त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5211,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्तापनः, पुं, (सन्तापयतीति । सं + तप + णिच् + ल्युः ।) कामदेवस्य पञ्चबाणान्तर्गत- बाणविशेषः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ सम्यक्- तापकारके, त्रि ॥ (यथा, भागवते । ७ । १० । २६ । “दिष्ट्या ते निहतः पापो लोकसन्तापनो- ऽसुरः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-239-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें