🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:51:26 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संदेश
saṃdeśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संदेश संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. समाचार । हाल । खबर । संवाद ।
२. एक प्रकार की बँगला मिठाई जो छेने और चीनी के योग से बनती है ।
३. वाचिक कथन । सँदेसा ।
४. दे॰ संदंश ।
५. आज्ञा । आदेश (को॰) । यौ॰—संदेशपद = समाचार के शब्द । संदेशबाक् = समाचार । हाल । सदेशवाहक, संदेशहारक, संदेशहारी = संदेश ले जानेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-देश m. (ifc. f(आ). ) communication of intelligence, message, information, errand, direction, command, order to (gen. or loc.; -तस् with gen., ‘by order of’), Kauś.; MBh. &c.
a present, gift, L.
a partic. kind of sweetmeat, L.
सं-देश See सं-√ दिस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1143,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संदेशः 1 Information, news, tidings. --2 A message, an errand; संदेशं मे हर धनपतिक्रोधविश्लेषितस्य Me. 7, 13; R. 12. 63; Ku. 6. 2. --3 Commission, command; अनुष्ठितो गुरोः संदेशः Ś. 5. --Comp. --अर्थः the subject of a message; Me. 5. --वाच् f. a message. --हरः, --हारकः {1} a news-bearer, messenger. {2} an envoy, ambassador.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1087-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्देश पु० सम् + दिश--घञ् । वाचिकाथकथने वार्त्तायाम् अमरः । “मदर्थसन्देशमृणालमन्थरः” नैष० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5212,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्देशः, पुं, (सं + दिश + घञ् ।) संवादः ! इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, मेघदूते । ७ । “सन्देशं मे हर धनपतिक्रोधविश्लेषितस्य गन्तव्या ते वसतिरलका नाम यक्षेश्वराणाम् ॥”) स्वनामख्यातमिष्टान्नविशेषश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-240-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "संदेश" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें