🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:42:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संसक्त
saṃsakta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सटा हुआ (बिना अन्तर) (3.1.67) अव्यवहित · अपदान्तर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संसक्त वि॰ [सं॰]
१. लगा हुआ । सटा हुआ । मिला हुआ ।
२. भिड़ा हुआ (शत्रु से) ।
३. संबद्ध । जुड़ा हुआ ।
४. प्रवृत्त । लगा हुआ । मशगूल । लिप्त । लीन ।
५. आसक्त । लुभाया हुआ । लुब्ध । प्रेम में फँसा हुआ ।
६. विषय वासना में लीन ।
७. युक्त । सहित । पूर्ण ।
८. सघन । घना ।
९. अव्यवस्थित । मिश्रित (को॰) ।
१०. समीपवर्तीं । निकट- वर्ती (को॰) ।
११. अनवरत । लगातार । निरंतर (को॰) ।
१२. अस्पष्ट (वाणी) (को॰) । यौ॰—संसक्तचेता, संसक्तमना=जिसका मन किसी में आसक्त या लीन हो । संसक्तयुग=जुए में मँधा हुआ ।
संसक्त सामंत संज्ञा पुं॰ [सं॰ संसक्त सामन्त] पराशर स्मृति के अनुसार वह सामंत जिसकी थोड़ी बहुत जमीन चारों ओर हो और कहीं पूरे गाँव भी हों ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-सक्त mfn. adhered or stuck together, met, encountered (also as enemies), MBh.; Hariv. &c.
sticking fast, faltering (speech), Hariv.
closely connected, united, Pañcar.; VāyuP.
fixed on or directed towards, occupied with, devoted to, intent upon, fond of (loc. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
given to the world or mundane pleasures, BhP.
enamoured, MārkP.
endowed or furnished with (comp.), Hariv.; HPariś.
close, near, adjoining, contiguous, MBh.; Kāv.; VarBṛS.
compact, dense, uninterrupted, continuous, R.; Kālid.; Kathās.
dependent, conditional, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1118,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संसक्त p. p. 1 Adhered or stuck together. --2 Adhering or clinging to, attached to, sticking close to. --3 Joined or linked together, closely connected; प्रांतेषु संसक्तनमेरुशाखं Ku. 3. 43; R. 7. 24. --4 Near, contiguous, adjoining. --5 Confused, mixed, mingled, blended; मदमुखरमयूरीमुक्तसंसक्तकेकः Māl. 9. 5; कलिंदकन्या सथूरां गताऽपि गंगोर्मिसंसक्तजलेव भाति R. 6. 48; Māl. 5. 11. --6 Intent on. --7 Endowed with, possessed of. --8 Fastened, restrained. --Comp. --मनस् a. having the mind fixed or attached. --युग a. yoked, harnessed; Śi. 3. 68.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1071-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संसक्त त्रि० सम् + सन्ज--क्त । १ मिलिते २ संबद्धे ३ अव्यव- हिते अमरः ४ समन्ताद्विस्तीर्णे च “पान्तेषु श्वंसक्त- नमेरुशास्यजिति” कुमारः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5181,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संसक्तः, त्रि, (सं + सञ्ज + क्तः ।) संलग्नः । अव्यवहितः । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-204-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें