🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:59:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सक्त
sakta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सक्त १ वि॰ [सं॰]
१. दे॰ आसक्त ।
२. मिला हुआ । सटा हुआ । संलग्न ।
३. प्रवृत्त । लगा हुआ । लीन ।
४. जड़ा हुआ । खचित । जटित (को॰) ।
५. संबंद्ध । संबंध या लगाववाला (को॰) ।
६. बाधित (को॰) ।
७. सावधान (को॰) । यौ॰—सक्तचक्र । सक्तद्विष = दे॰ सक्तवैर । सक्तमूत्र । सक्त- सामंत ।
सक्त पु २ वि॰ [सं॰ शक्त] समर्थ । दे॰ शक्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सक्त , सक्ति, सक्तु &c. See √ सञ्ज्.
सक्त mfn. clinging or adhering to, sticking in (loc. or comp.; सक्तः or भित्ति-स्˚ with √ स्था, ‘to stand as if nailed or as if rooted to the spot’), AV. &c. &c.
belonging to (gen.), Pañcad.
committed or intrusted to (comp.), Kām.
fixed or intent upon, directed towards, addicted or devoted to, fond of, engaged in, occupied with (loc. acc. with प्रति, or comp.), MBh.; Kāv. &c.
hindered, impeded (see अ-स्˚)
impending, near at hand, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1124,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सक्त p. p. [संज् क्त] 1 Stuck or attached to, in contact with. --2 Addicted, devoted or attached to; [] fond of; सक्तासि किं कथय वैरिणि मौर्यपुत्रे Mu. 2. 6. --3 Fixed or rivetted on; नगेंद्रसक्तां परिवर्त्य दृष्टिं R. 2. 28. --4 Relating to. --5 Diligent, attentive. --6 Obstructed, hindered. --Comp. --वैर a. engaged in hostilities, constant in enmity; Ś. 2. 15.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1076-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सक्त त्रि० सन्ज--क्त । १ आसक्ते २ अव्चिरते च हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5191,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सक्तः, त्रि, (सन्ज + क्तः ।) अविरतः । इति हेमचन्द्रः ॥ आसक्तः ॥ (यथा, रामायणे । ६ । ४ । ११८ । “अन्योन्यैराहताः सक्ता सस्वनुर्भीमनिःस्वनाः ऊर्म्मयः सिन्धुराजस्य महाभेर्य्य इवाहवे ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-209-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें