🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:15:45 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आसक्त
āsakta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
लगन वाला (3.1.9) तत्पर · प्रसित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आसक्त वि॰ [सं॰]
१. अनुरक्त । लीन । लिप्त । जैसे,—इँद्रियो में आसक्त रहना ज्ञानियों का काम नहीं ।
२. आशिक । मोहित । लुब्ध । मुग्ध । जैसे—वह उस स्त्री पर आसक्त है ।
३. विश्वास माननेवाला (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-सक्त mfn. fixed or fastened to
attached to, lying on or upon, ŚBr.; Kum.; R.; Kathās. &c.
attached strongly to, intent on
zealously following or pursuing, MBh.; VarBṛ.; Kathās.; Pañcat. &c.
wound round, encircled
accompanied or furnished with
following directly, immediately proceeding from (acc.), MBh.
आसक्त n. darkness, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (160,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आसक्त p. p. 1 Strongly attached to, intent on, devoted or addicted to, (usually with loc. or in comp.); द्यूत˚, मृगया˚. --2 Absorbed or engaged in, zealously following or pursuing. --3 Fixed on, directed towards, joined or attached to, placed or resting on; मन्मुखासक्तदृष्टिः K. 158; यदासक्तं सख्यं जने Mv. 5. 58 formed; शिखरासक्तमेघाः Ku. 6. 40 resting on; ˚बाहुलतया 8. --4 Surrounded, encircled. --5 Continuous, perpetual, eternal. --6 Trusting to, confiding in. --क्तं ind. Eternally, perpetually. --Comp. --चित्त, --चेतस्, --मनस् a. having the mind fixed on any object.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0268-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आसक्त क्रि० आ + सन्ज--क्त । १ आसङ्गयुक्ते विषयान्तरपरि- हारेण तदेकतानतयाभिनिष्टे २ अनवरते न० जटा० ३ त- द्वति ४ सम्यक्संवद्धे च त्रि० आसक्तचित्तः आसक्तचेताः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0878,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आसक्तः, त्रि, (आङ् + सञ्ज + क्तः ।) आसक्तिवि- शिष्टः । तत्पर्य्यायः । तत्परः २ प्रसितः ३ । इत्य- मरः ॥ (विषयान्तरपरिहारेण सर्व्वदा निविष्टः । यथा, किराते । ११ । ३४ । “असक्तास्तास्वमी मूढा वामशीला हि जन्तवः” ।)
आसक्तं, क्ली, (आङ् + सञ्ज + क्त ।) नित्यं । सततं । अविरतं । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-196-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आसक्त" आता है (32)
अनुरत लीन । आसक्तसंरक्त अनुरक्त । आसक्त । प्रेममग्नविमुग्ध मोहित । आसक्तसानुराग अनुरागयुक्त । प्रेमयुक्त । आसक्तजातकाम आसक्त । अनुरक्तभोइ आद्र । आसक्त । भीजा हुआमाइल पु वि॰ आकर्षित । आसक्त । प्रवृत्तशैदा आशिक । आसक्त । मुग्धबदधराग दृढ़ प्रेमवाला । दृढ़ अनुरागयुक्त । आसक्तफरेफ्ता लुभाया हुआ । आसक्त । आशिकबदधस्नेह आसक्त । अनुरक्तबदधानुराग आसक्त । बदधरागमुग्ध मोह या भ्रम में पड़ा हुआ । मूढ़युक्त एक साथ किया हुआ । जुड़ा हुआ । किसी के साथ मिला हुआव्यग्र घबराया हुआ । व्याकुलसंसक्त लगा हुआ । सटा हुआ । मिला हुआअवलिप्त लगा हुआ । पोता हुआप्रसक्त संश्लिष्ट । लगा हुआसमासक्त लगा हुआ । जुड़ा हुआ । अनुस्यूतव्यतिषक्त मिला हुआ । मिश्रितमोहित मोह या भ्रम में पड़ा हुआ । मुग्धअभिलीन भली भाँति लीनसंगी वह जो सदा संग रहता हो । साथीगृद्ध पु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'गृध्र'शौंडि चतुर । दक्ष । कुशलउपसक्त लगा हुआ । संलग्नप्रह्ल प्रसन्न । आनंदितप्रेमी वह जो प्रेम करता हो । प्रेम करनेवाला । चाहनेवाला । अनुरागीआसंगी संपर्की । मेलजोल रखनेवालाअनुरत्क अनुरागयुक्त । प्रेमयुक्त ।—सरिता बनी माया उसे कहती कि तुम अनिरक्त हो ।…मुब्तला ग्रस्त । पकड़ा हुआप्रर्सित बँधा हुआ । आबद्ध
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें