🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:32:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रेमी
premī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रेमी १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ प्रेमिन्]
१. वह जो प्रेम करता हो । प्रेम करनेवाला । चाहनेवाला । अनुरागी ।
२. आशिक । आसक्त ।
प्रेमी २ वि॰ प्रेमपूर्ण । स्नेहपूर्ण [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रेमी, [न्] त्रि, (प्रेम अस्यास्तीति । इनिः ।) प्रेमयुक्तः । स्नेहविशिष्टः । प्रेमशब्दादस्त्यर्थे इन्प्रत्ययेन निष्पन्नः । इति व्याकरणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-373-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "प्रेमी" आता है (42)
रमक प्रेमपात्र । प्रिय । कांत । प्रेमीरागी अनुरागी । प्रेमीचायक पु संज्ञा पुं॰ चाहनेवाला । प्रेमीप्रणयी जिसके साथ प्रेम हो । प्रेम करनेवाला । प्रेमीस्नेही वह जिसकी साथ स्नेह या प्रेम किया जाय । प्रेमी । मित्रअनुरागी अनुराग रखनेवाला । प्रेमीमहानग्न प्रेमी । प्रेम करनेवालारतिबंधु प्रेमीविस्रंभी विश्र्वासी । विश्र्वस्त । प्रेमी । प्रणयीप्रीतिपात्र जिसके साथ प्रीति की जाय । प्रेमभाजन । प्रेमीनेही पु वि॰ स्नेह करनेवाला । प्रेमीहेती वह जिससे प्रेम हो । प्रेमीबावफा प्रेम करनेवाला । वफादार । प्रेमीरसखान रसयुक्त । रसावाला । प्रेमीरसवंत रसिया । प्रेमी । रसज्ञसनेही स्नेह या प्रेम करनेवाला । प्रेमीइश्कबाज इश्क करनेवाला । प्रेमीप्रेमिक वह जो प्रेम करता हो । प्रेम करनेवाला । प्रेमीस्नेहालु स्नेह से पूरित । प्रेम- युक्त । प्रेमीप्रेमकर्ता प्रीति करनेवाला । प्रेमीप्रेमास्पद प्रिय । प्रेमीरम कामदेवकंतु प्रसन्नभावक किंचित् । थोड़ा सा । जरा सा । कुछ एकरसिक वह जो रस या स्वाद लेता हो । रस लेनेवालाहर्षुल हर्षित रहनेवाला । खुशमिजाजसकाम वह व्यक्ति जिसे कोई कामना या इच्छा होअनुमत अनुज्ञप्त । संमत । स्वीकृतअभिकाम इच्छुक । अभिलाषीवर्णाट चित्रकार । गायकस्नेहित जिसमें स्नेह हो या लगाया गया हो । चिकनालाल छोटा और प्रिय बालक । प्यारा बच्चाचखा † वि॰आशना उभ॰गाहक अवगाहन करनेवालाबालम पति । स्वामीसाजन पति । भर्ता । स्वामीलगुवा † वि॰दिलदार उदार । दातामश्ताक इच्छा रखनेवाला । चाहनेवालारिझवार † संज्ञा पुं॰लुबुधा पु वि॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें