🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:26:46 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

व्यग्र
vyagra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
व्यग्र १ वि॰ [सं॰]
१. घबराया हुआ । व्याकुल ।
२. डरा हुआ । भयभीत ।
३. काम में फँसा हुआ ।
४. उद्यमी । उद्योगी ।
५. आसक्त । उ॰—मार्ग में मिसे से ठिठकती ठहरती सौ बार । गई व्यग्र शकुंतला नृप को निहार निहार ।—शकुं॰, पृ॰ ६ ।
७. आग्रही ।
७. गातशील । जैसे चक्र (को॰) ।
व्यग्र २ संज्ञा पुं॰ विष्णु ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्य्—अग्र See s.v.
व्य्-अग्र mf(आ)n. not attending to any one partic. point (opp. to एकाग्र), distracted, inattentive
bewildered, agitated, excited, alarmed, MaitrUp.; MBh.; Kāv. &c.
diverted from everything else, intent on, engrossed by, eagerly occupied with or employed in (instr. loc., or comp.; sometimes said of hands and fingers), MBh.; Hariv.; Kāv. &c.
tottering, unsteady, exposed to dangers (see अ-व्य्˚)
being in motion (as a wheel), BhP.
व्य्-अग्र m. N. of Viṣṇu, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1028,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्यग्र a. [विगतमग्रं यस्य] 1 Bewildered, perplexed, distracted. --2 Alarmed, frightened. --3 Eagerly or intently occupied (with loc., instr. or in comp.); स राजककुदव्यग्रपाणिभिः पार्श्ववर्तिभिः R. 17. 27, Mv. 1. 13, 4. 28, Ku. 7. 2, U. 1. 23 Bv. 1. 123; Śi. 2. 79. --ग्रः N. of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1016-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्यग्र त्रि० विगतमग्रं यस्य । १ व्याकुले २ व्यासक्ते च अमरः । विशिष्टमग्रं यस्य । ३ विष्णौ पु० विष्णुस० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4979,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्यग्रः, त्रि, (विरुद्धं अगतीति । अग + ऋज्रे- न्द्रेति साधुः ।) व्यासक्तः । (यथा, महा- निर्व्वाणतन्त्रे । ३ । १२४ । “लुब्धा धनार्जने व्यग्राः सदा चञ्चलमानसाः ॥”) आकुलः । इत्यमरः ॥ (यथा, कुमारे । ७ । २ । “वैवाहिकैः कौतुकसंविधानै- र्गृहे गृहे व्यग्रपुरन्ध्रिवर्गम् ॥” [] ससम्भ्रमः । इति श्रीधरस्वामी ॥ यथा, भाग- वते । ३ । १९ । ५ । “तं व्यग्रचक्रं दितिजाधमेन स्वपार्षदमुख्येन विसर्ज्जमानम् ॥”) पुं, विष्णुः । यथा, -- “प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ।” इति तस्य सहस्रनामस्तोत्रम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-530-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "व्यग्र" आता है (16)
अधीर धैर्यरहित । घबराया हुआ । उद्विग्न । व्यग्र । बेचैन । व्याकुल । विह्वलआकुल व्यग्र । घबराया हुआविसंष्ठुल अस्थिर । क्षुब्ध । व्यग्रहलबला अधीर । व्यग्र । व्याकुलभ्रामी व्यग्र । उद्विग्न । आकुलविललंती पु वि॰ स्त्री॰ विलाप करकी हुई । दुःखी । व्यग्र । व्याकुलअधैर्यवान धैर्यरहित । व्यग्र । उद्विग्न । घबड़ानेवालाआतुर वी॰विप्लुत विस्फोट । स्फोटउद्विग्न उद्वेगयुक्त । आकुल । घबराया हुआविचल जो बराबर हिलता रहता होविचलित जो विचल हो गया हो । अस्थिर । चंचल । जैसे,—किसी चीज को देखकर मन विचलित …उन्मनस्क खोए हुए मनवाला । अन्यमनस्कउन्मुग्ध अत्यंत आसक्तव्यवदीर्ण विदीर्ण । टुकड़े टुकड़े किया हुआ । छिन्न भिन्नदुदिला दुचिता । दुबधे में पड़ा हुआ
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें