🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:12:26 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सगर्भ
sagarbha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सगर्भ १ वि॰ [सं॰]
१. एक ही गर्भ से उत्पन्न । सहोदर । सगा । (भाई, बहन आदि) ।
२. रहस्य युक्त । तात्पर्य युक्त । जिसमें भीतर कुछ हो । उ॰—नारद बचन सगर्भ सहेतू । सुंदर सब गुननिधि वृषकेतू ।—मानस, १ ।७२ ।
३. जिसके पत्ते खुले न हों (को॰) ।
४. अनुरूप । समान (को॰) ।
सगर्भ २ संज्ञा पुं॰ सगा भाई [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स—गर्भ mf(आ)n. pregnant, impregnated by (abl. or instr.), Hariv.; Kathās. &c.
(a plant) whose leaves are still undeveloped, KāśīKh.
स—गर्भ m. = next, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1125,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सगर्भः --र्भ्यः A brother of whole blood: Mv. 6. 27.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1076-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सगर्भ पु० सह समानो गर्भोऽस्य । १ सहोदरे भ्रातरि शब्दर० । सह गर्भेण । २ गर्भयुक्ते मध्यवर्त्तिसूक्ष्मपत्त्र युक्ते कुशदूर्वादौ त्रि० स्त्रियां टाप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5191,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सगर्भः, पुं, (समानो गर्भोयस्य । समानस्य सः ।) सहोदरः । इति शब्दरत्नावली ॥ त्रि, अभ्य न्तरितसूक्ष्मपत्रादियुक्तः । यथा -- “दर्भान् सगर्भानादाय नव सप्त च पञ्च वा । साग्रान् समूलानच्छिन्नान् द्विजो दक्षिण- पाणिना । अन्वारब्धेन सव्येन तर्पयेत् षड्विनायकान् ॥” इति काशीखण्डे सदाचारो नाम ३५ अध्यायः ॥ (गर्भविशिष्टे च त्रि ॥ यथा कथासरित्सागरे । २० । ८४ । “अनलोऽपि सगर्भोभूत् तेन वोर्य्येण धूर्जटेः ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-210-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें