🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:09:33 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सद्म
sadma
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सद्म संज्ञा पुं॰ [सं॰ सद्मन्]
१. घर । मकान । रहने का स्थान ।
२. बैठनेवाला ।
३. दर्शक ।
४. संग्राम । युद्ध ।
५. पृथ्वी और आकाश ।
६. रुकने या ठहरने की जगह (को॰) ।
७. देवस्थान । मंदिर । देवालय (को॰) ।
८. वेदी (को॰) ।
९. जल (को॰) ।
१०. पीठ । आसन (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सद्म in comp. for सद्मन्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1138,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सद्म, [न्] क्ली, (सीदन्त्यत्रेति सद + मनिन् ।) गृहम् । इत्यमरः ॥ (यथा, रघुः । ३ । १९ । “न केवलं सद्मनि मागधीपतेः पथि व्यजृम्भन्त दिवीकसामपि ॥” * ॥ “विशीर्य्यते शिलादिषु पातात् विशीर्य्यन्तेऽनेन कुड्यादय इति वा । गच्छति वागच्छति निम्नं गम्यते वा प्राणिभिः । अवसादयति पिपासा- युक्तं वा । सदॢ विशरणगत्यवसादनेषु + मनिन् ।” इति निघण्टुटीका । १ । १२ । ६६ ।) जलम् । इति मेदिनी ॥ (साद्यन्त्ये अवसाद्यन्ते प्राणिनो यत्रेति । संग्रामः । इति निघण्टुः । २ । १७ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-235-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें