🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:25:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सन्
san
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सन् संज्ञा पुं॰ [अ॰]
१. वर्ष । साल । संवत्सर ।
२. कोई विशेष वर्ष । संवत् । जैसे,—सन इसवी, सन् हिजरी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सन् in comp. for सत्.
1. सन् cl. 1. P., cl. 8. P. Ā. (Dhātup. xiii, 21; xxx, 2) सनति, ˚ते or सनोति, सनुते (Ā. rare and only in non-conjugational tenses; pf. ससान, RV.; p. ससवस्, ib. f. ससनुषी, Br.; ससनिवस् or सेनिवस् Gr.; सेने, ib.; aor. असानिषम् [Subj. सनिषत् Ā. सनिषास्महे, सनिषन्त] RV.; Impv. सनिषन्तु, SV.; सेषम्, सेत्, MaitrS.; Br.; असात Gr.; Prec. सन्यात्, सायात्, ib.; fut. सनिता, ib.; सनिष्यति, RV.; Br.; inf. सनितुम् Gr.), to gain, acquire, obtain as a gift, possess, enjoy, RV.; AV.; Br.; ŚrS.; to gain for another, procure, bestow, give, distribute, RV.; (Ā.) to be successful, be granted or fulfilled, ib. : Pass. सन्यते or सायते, Pāṇ. vi, 4, 43 : Caus. सानयति (aor. असीषणत्) Gr.: Desid. of Caus. सिसानयिषति, ib. : Desid. सिसनिषति (Gr.) or सिषासति (? सीषती, AV. iv, 38, 2), to wish to acquire or obtain, RV.; TS.; AV.; to wish to procure or bestow, RV.; AV. : Intens. संसन्यते, सासायते, संसन्ति (Gr.), to gain or acquire repeatedly (only 3. pl. सनिष्णत, RV. i, 131, 5).
2. सन् in गो-षन्, q.v.
3. सन् (in gram.) a technical term for the syllable स or sign of the desiderative.
4. सन् N. of an era (current in Bengal and reckoned from 593 A.D.), RTL. 433.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1137,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सन् {c1c} P.; {c8c} U. (सनति, सनोति, सनुते, सात; pass. सन्यते, सायते; desid. सिसनिषति, सिषासति) 1 To love, like. --2 To worship, honour. --3 To acquire, obtain. --4 To receive graciously. --5 To honor with gifts, give, bestow, distribute.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1086-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्, पुं, व्याकरणीयप्रत्ययविशेषः । तत्सूत्रादि यथा । सन्निच्छायाम् । धोः परः सन् स्यादि- च्छायाम् । अत्तु मिच्छति जिघत्सति । इति मुग्धबोधव्याकरणे सनन्तपादः ॥ * ॥ प्रथमैक- वचनान्तपुंलिङ्गसच्छब्दरूपोऽप्येवम् । तदुदा- हरणम् । यथा, -- “रामं नमति सानन्दं धर्म्मानभिनिविश्य सन् ॥” इति तत्रैव कारकपादः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-237-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सन्" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें