🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:38:22 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समया
samayā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
'समया' — निकट, मध्य (3.3.267)
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. समया ind. through, into the middle of or midst of anything (acc. or instr.), RV.
entirely, thoroughly, ib.
in the neighbourhood of (acc. or instr. or gen.), Śiś.; Daś.
समया ind. See under सम्-अय, p. 1164, col. 2.
2. समया (for 1. समया See p. 1153, col. 2), in comp. for समय.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1153,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समया ind. 1 Duly, seasonably, in due time. --2 At a fixed or appointed time. --3 In the midst, within, between. --4 Near (with acc.); समया सौधभित्तिं Dk.; Śi. 6. 73, 15. 9, Nalod. 4. 8.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1094-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समया अव्य० सम + इण्--आ । नैकट्ये २ मध्ये च अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5229,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समया, व्य, (समयनमिति । सम् + इण् गतौ + “आः समिण्निकषिभ्याम् ।” उणा० ४ । १७४ । इति आप्रत्ययः ।) निकटः । अस्य पर्य्यायः । बिकषा २ हिरुक् ३ । इत्यमरः ॥ (यथा, शिशुपालवधे । ६ । ७३ । “कुटजानि वीक्ष्य शिखिभिः शिखरीन्द्रं समयावनौ घनमदभ्रमराणि । गगनञ्च गीतनिनदस्य गिरोच्चैः समया वनौघनमदभ्रमराणि ॥”) मध्यः । इति चामरः । ३ । ३ । २५१ ॥ “समया निकठे मध्ये मध्ये च निकषान्तिके । हिरुङ्मध्ये विनार्थे च -- ॥” इति रुद्रः ॥ हिरुगुक्तञ्च सामीप्ये । इत्यमरमाला ॥ काख- विज्ञापनम् । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-269-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें