🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:42:33 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सरण
saraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सरण १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. धीरे धीरे हटना या चलना । आगे बढ़ना । सरकना । खिसकना ।
२. तीव्र गति से चलना । शीघ्र गमन (को॰) ।
३. स्थानांतर । गमन (को॰) ।
४. लोहे का मोर्चा । लौहकिट्ट (को॰) ।
सरण २ वि॰
१. गतिशील । गतिमय ।
२. बहनेवाला [को॰] । यौ॰—सरणमार्ग = जाने का रास्ता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सरण mfn. (for स-रण See p. 1183) going, moving, running, GopBr.
सरण m. a kind of tree, Col. (perhaps w.r. for सोरल)
N. of a king, Buddh.
सरण f(आ or ई). Paederia Foetida, L.
सरण n. running, quick motion (with आजेः, ‘a foot-race’, ‘running-match’), GṛŚrS.; ChUp.; MBh.
moving from one place to another, locomotion, VarBṛS.
running after, following, R.
iron rust or filings, L.
स—रण mfn. (for सरण See p. 1182, col. 1) connected with war or conflict, Lalit.
सरण , ˚णि &c. See p. 1182, col. 1,
सरण &c. See p. 1182, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1182,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सरण a. [सृ-ल्युट्] Going, moving, [] flowing. --णं 1 Proceeding, going or flowing. --2 Iron rust.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1107-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सरण न० सृ--ल्युट् । १ गमने २ लोहमले हेमच० । (गन्धभा- दाल) ३ लतायां स्त्री अमरः टाप् । ४ त्रिवृतायां शब्दमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5248,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सरणं, क्ली, (सरतीति । सृ गतौ + “जुचङ्क्रम्य- दन्द्रम्यसृगृधीति ।” ३ । २ । १५० । इति युच् ।) लोहमलम् । इति हेमचन्द्रः ॥ (सृ + ल्युट् ।) गमनम् ॥ (यथा, महाभरते । १ । २३१ । ५ । “अजातपक्षाश्च सुता न शक्ताः सरणे मम ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-288-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सरण" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें