🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:55:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सर्वरस
sarvarasa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सर्वरस संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. राल । धूना । कारायल ।
२. लवण । नमक ।
३. एक प्रकार का बाजा ।
४. सब विद्याओं में निपुण व्यक्ति । विद्वान् व्यक्ति ।
५. सभी प्रकार के रस, भोज्य पदार्थ आदि ।
६. वह जो सब रसों से युक्त हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सर्व—रस m. every taste or flavour, BhP.
the saline fl˚, L.
the resinous exudation of the Vatica Robusta, Bhpr. (w.r. for सर्ज-र्˚)
pl. (or ibc.) all kinds of juices or fluids, VarBṛS.; BhP.
all kinds of palatable food, ŚārṅgP.
सर्व—रस (सर्व-), mfn. containing all juices, ŚBr.; ChUp.
wise, learned, L.
सर्व—रस m. a sort of musical instrument, L.
a scholar, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1186,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सर्वरस पु० सर्वोरसमयः । (धुना) १ शालरसे अमरः ७ व० । २ वोणादिवाद्ये मेदि० । ३ पण्डिते शब्दच० । कर्म० । ४ लवणे रसे । सर्वाणि रसयति रसि--अण् । ५ परमे- श्वरे सैन्धवघनवद् तस्य सर्वत आनन्दमयत्वात् तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5260,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सर्व्वरसः, पुं, (सर्व्वो रसो यत्र ।) सूरी । पण्डितः । इति शब्दरत्नावली ॥ धूनकः । इत्य- मरः ॥ वाद्यभाण्डम् । तत्तु बीणाभेदः । इति मेदिनी ॥ लरणरसः । इति हेमचन्द्रः ॥ (मधु- रादिरसः । यथा, भागवते । २ । ६ । १ । “वाचां वह्नेर्मुखं क्षेत्रं छन्दसां सप्त धातवः । [] हव्यकव्यामृतान्नानां जिह्वा सर्व्वरसस्य च ॥” सर्व्वरसविशिष्टे, त्रि । मथा, छान्द्योग्योप निषदि । ३ । १४ । २ । “सर्व्वकामः सर्व्वगन्धः सर्व्वरसः इति ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-307-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें