🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:09:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सहसा
sahasā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अचानक (3.4.7)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सहसा अव्य॰ [सं॰] एक दम से । एकाएक । अचानक । अकस्मात् । जै़से,—सहसा आँधी आई और चारों ओर अंधकार छा गया ।
२. बलपूर्वक । बलात् । जबरदस्ती (को॰) ।
३. उतावली के साथ । बिना विचारे (को॰) ।
४. हँसता हुआ । मुस्कराता हुआ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सहसा ind.
सहसा (instr. of सहस्), forcibly, vehemently, suddenly, quickly, precipitately, immediately, at once, unexpectedly, at random, fortuitously, in an unpremeditated manner, inconsiderately (with instr. ‘together with’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1193,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सहसा ind. 1 With force, forcibly. --2 Rashly, precipitately, inconsiderately; सहसा विदधीत न क्रियामविवेकः परमापदां पदं Ki. 2. 30. --3 Suddenly, all at once; मातंगनक्रैः सहसोत्पतद्भिः R. 13. 11. --4 With a smile, smiling.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1112-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहसा अव्य० सह + सो--डा । १ हठादित्यर्थे असुरः । २ अकस्मादित्यर्थे शब्दर० । ३ हास्ययुते त्रि० “न सहसा सहसा परिरभ्य तम्” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5267,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहसा, व्य, हठात् । तत्पर्य्यायः । अतर्कितः २ । इत्यमरः । ३ । ४ । ७ ॥ अकस्मात् ३ । इति शब्दरत्नावली ॥ सहसा कर्म्मकरणनिषेधो यथा, किरातार्ज्जुनीये । २ । ३० । “सहसा विदधीत न क्रिया- मविवेकः परमापदां पदम् । वृणते हि विमृष्यकारिणं गुणलुब्धाः स्वयमेव सम्पदः ॥” हास्ययुक्ते, त्रि । यथा, -- “प्रियतमेन यया सरुषा स्थितं न सहसा सहसा परिरभ्य तम् । श्लथयितुं क्षणमक्षमतां गता न सहसा सहसा कृतवेपथुः ॥” इति माधे । ६ । ५७ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-315-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सहसा" आता है (16)
औचक अचानक । एकाएक । सहसा । एकबारगीअचान पु क्रि॰ वि॰ अचानक । सहसा । अकस्मात्उचका पु क्रि॰ वि॰ अचानक । सहसाचपरी पु क्रि॰ वि॰ फुरती से । चपलता से । तेजी से जोर से । सहसा । एकबारगीचानक —पु क्रि॰ वि॰ अचानक । सहसा । अकस्मातअचानक बिना पूर्वसूचना के । एकबारगी । सहसा । अकस्मात् । दैवात् । हठात् । औचट …एकाएक अकस्मात् । अचानक । सहसायकायक एकाएक । अचानक । एकाबारगी । सहसाअचांका पु † क्रि॰ वि॰ अचानक । अकस्मात् । सहसा । दैवात्अचांचक बिना पूर्वसूचना के । अचानक । एकबारगिं । सहसा । एकाएक । अकस्मात् । हठात…एकाएकी पु † क्रि॰ वि॰ अकस्मान् । सहसा । अचानक । एकाएकयकबारगी यकबयक । अचानक । एकाएक । सहसा । दे॰ 'एकबारगी'अकस्मात् अचानक । एकबारगी । यकायकअकांड बिना डाली या शाखा काअनायस बिना प्रयास । बिना परिश्रम । बिना उद्योग । बैठे बिठाएअचक्का ऐसी दशा जिसमें चित्त दूसरी ओर हो । असावधानी की अवस्था । अनजान । यौ॰— अ…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें