🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:57:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

साति
sāti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
समाप्ति (3.2.38) अवसान
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
साति पु १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ शास्ति] शासन । दंड ।
साति २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. देना । दान । भेंट ।
२. प्राप्ति । उपलब्धि ।
३. मदद । सहायता ।
४. विनाश । बरबादी ।
५. अंत । निष्कर्ष ।
६. तेज दर्द । तीव्र पीड़ा ।
७. विराम । ठहराव ।
८. संपत्ति । धन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. साति f. gaining, obtaining, acquisition, winning of spoil or property, RV.
a gift, oblation, L.
N. of a teacher (having the patr. औष्ट्राक्षि), Cat.
2. साति f. end, destruction, L.
violent pain, ib.
3. साति (for 1. and 2. See p. 1196, col. 3), N. of a metre, Piṅg.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1196,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सातिः f. 1 Giving, a gift, donation. --2 Gaining, obtaining. --3 Help. --4 Destruction. --5 End, conclusion. --6 Sharp or acute pain. --7 Cessation. --8 Wealth.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1114-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
साति स्त्री सन--क्तिन् । १ अवसाने २ दान ३ तीव्रपीडायाञ्च अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5274,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सातिः, स्त्री, (सन + क्तिन् । “जनसनखनामिति ।” ६ । ४ । ४२ । इति आत्वम् । यद्वा, सनु दाने + [] क्तिन् । “ऊति-यूति-जूति-सातीति ।” ३ । ३ । ९७ । इति इत्वाभावो निपात्यते ।) अवसानम् । दानम् । तीव्रवेदना । इत्यमरभरतौ ॥ (संभज- नम् । इति ऋग्भाष्ये सायणः ॥ यथा, ऋग्वेदे । १० । १४३ । ५ । “यातमच्छा पतत्रिभिर्नासत्या सातये कृतम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-325-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें