🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:36:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सादी
sādī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
घुड़सवार (2.8.60) अश्वारोह
प्रतियत्न (3.3.114) लालसा · पकड़ना
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सादी १ संज्ञा स्त्री॰ [फ़ा॰ सादह्]
१. लाल की जाति की एक प्रकार की छोटी चिड़िया जिसका शरीर भूरे रंग का होता है और जिसके शरीर पर चित्तियाँ नहीं होतीं । बिना चित्ती की मुनियाँ । सादिया ।
२. वह पूरी जिसमें पीठी आदि नहीं भरी होती ।
३. पतंग उड़ाने की सादी डोर । वह डोर जिसपर माँझा न लगा हो ।
सादी २ वि॰ [सं॰ सादिन्]
१. बैठा हुआ । उपविष्ट ।
२. नष्ट करनेवाला । विनाशक ।
३. सवारी करनेवाला [को॰] ।
सादी ३ संज्ञा पुं॰
१. घुड़सवार । उ॰—दीख पड़ते हैं न सादी आज ।—साकेत, पृ॰ १६८ ।
२. वह जो हाथी पर सवार हो या सवारी में बैठा हो ।
३. रथ हाँकनेवाला । सारथी [को॰] ।
सादी ४ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सादिन्]
१. शिकारी । उ॰—सहरुज सादी संग सिधारे । शूकर मृगा सबन बहु मारे ।—रघुराज (शब्द॰) ।
२. अश्व । घोड़ा । (डिं॰) ।
सादी ५ संज्ञा स्त्री॰ [फ़ा॰ शादी] दे॰ शादी । उ॰—कहत कमाली कबीर की बालकी सादी से मैं कुमारी भली सी ।—कबीर मं॰, पृ॰ १६४ ।
सादी पु ६ वि॰ [सं॰ साधिन्, साधी] साधक । सिद्ध करनेवाला । उ॰—अविद्या न विद्या न सिंद्ध न सादी । तुही ए तुही ए तुही एक आदी ।—पृ॰ रा॰, २ ।६८ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सादी, [न्] पुं, (सद गतौ + णिनिः ।) अश्वारूटः । इत्यमरः । २ । ८ । ६० ॥ (यथा, रघुः । ७ । ४७ । “पूर्व्वं प्रहर्त्ता न जघान भूयः प्रतिप्रहाराक्षममश्वसादी ॥”) गजारोहः । रथारोहः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-326-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें