🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:48:16 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सामयिक
sāmayika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सामयिक १ वि॰ [सं॰]
१. समय संबंधी । समय का ।
२. वर्तमान । समय से संबंध रखनेवाला । यो॰—समसामयिक । सामयिकपत्र = समाचार पत्र ।
३. समय की दृष्टि से उपयुक्त । समय के अनुसार । समयोचित ।
४. किसी एक निश्चित कालावधि का । नियंतकालिक (को॰) ।
५. जो तय हुआ हो उसके अनुसार । समय के अनुकूल (को॰) ।
६. ठीक समय पर होनेवाला (को॰) ।
७. अल्पकालिक । अस्थायी (को॰) ।
सामयिक २ संज्ञा पुं॰ समय या अवधि । नियत काल [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सामयिक mfn. (fr. सम्-अय) based on agreement, conventional, customary, Kaṇ.; Yājñ.; Nyāyam., Sch.
of the same opinion, like-minded, Rājat.
seasonable, timely, precise, exact, Mālav. (v.l.), Kir. (in अ-स्˚)
periodical, MW.
temporary, Sāṃkhyapr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1205,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सामयिक a. (की f.) [समय-ठञ्] 1 Customary, conventional. --2 Agreed upon, stipulated. --3 Conforming to agreement, keeping an appointment or engagement; देवि सामयिका भवामः M. 1. --4 Punctual, exact. --5 Reasonable, timely; Ki. 2. 40. --6 Periodical. --7 Temporary. --Comp. --अभावः temporary non-existence.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1117-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सामयिक त्रि० समये काले नियमे वा भवः उचितो वा ठञ् । १ समयभवे २ समयोचिते ३ नियमबद्धे च “नि- जधमाविरोधेन यस्तु सामयिको भवेत्” स्मृतिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5282,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सामयिकः, त्रि, (समयः प्राप्तोऽस्य । समय + “समयस्तदस्य प्राप्तम् ।” ५ । १ । १०४ । इति ठञ्) समयोचितः । (यथा, याज्ञवल्क्ये । २ । १८९ । “निजधर्म्माविरोधेन यस्तु सामयिको भवेत् । सोऽपि यत्नेन संरक्ष्यो धर्म्मो राजकृतश्च यः ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-333-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सामयिक" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें