🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:25:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुकल
sukala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
दान देने और भोगने वाला (3.1.8)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुकल १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह जो अपनी संपत्ति का उपयोग दान और भोग में करता है । दाता और भोला ।
२. मधुर, पर अस्फुट शब्द करनेवाला ।
सुकल २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ शुक्ल] दे॰ शुक्ल । उ॰—दिन दिन बढ़ै बढ़ाइ अनंदा । जैसे सुकल पच्छ को चंदा ।—लाल कवि (शब्द॰) । यौ॰—सुकलपच्छ = दे॰ 'शुक्ल पक्ष' । उ॰—नौमी तिथि मधु- मास पुनीता । सुकलपच्छ अभिजित हरि प्रीता ।—मानस, १ ।१९१ ।
सुकल ३ संज्ञा पुं॰ [देश॰] एक प्रकार का आम जो सावन के अंत में होता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—कल mfn. one who employs his property well both by giving and enjoying it, L.
सु—कल m. N. of a man, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1220,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुकल पु० सुष्ठु कल्यते ख्यायतेऽसौ सु + कनि + अच् । दातृत्व- भोजयित्वादिना १ विख्याते जने अमरः । प्रा० ब० । २ सुन्दर- मधुराव्यक्तशब्दयुक्ते त्रि० । प्रा० स० । सुन्दरे कलशब्दे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5306,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुकलः, त्रि (सुष्टु कल्यते इति । सु + कल + खल् ।) दतृभोक्तृव्यक्तिः । इत्यमरः । ३ । १ । ८ ॥ [] य एक एव दत्ते भुङ्क्ते च तत्र । विख्या- तत्वात् सुष्ठु अतिशयेन वा कल्यते शब्द्यते वा असौ सुकलः । इति भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-362-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें