🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:31:44 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुखी
sukhī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुखी १ वि॰ [सं॰ सुखिन्] सुख से युक्त । जिसे किसी प्रकार का कष्ट न हो, सब प्रकार का सुख हो । आनंदित । खुश । जैसे,—जो लोग सुखी हैं, वे दीन दुखियों का हाल क्या जानें ।
सुखी २ संज्ञा पुं॰ यति । संत [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सुखी mfn. (prob.) one who loves pleasure, Vop. iii, 61.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1222,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुखी, (न्) त्रि, (सुखमस्यास्तीति । सुख + इन् ।) सुखविशिष्टः । यथा, रामकवचम् । “स चिरायुः सुखी पुत्त्री विनयी विजयी भवेत् ॥” “स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याममाधव ।” इति भगवद्गीता ॥ “सा श्रीर्या न मदं कुर्य्यात् स सुखी तृष्णयोज्- झितः । तम्मित्रं यस्य विश्वासः पुरुष स जितेन्द्रियः ॥” इति गारुडे ११६ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-364-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सुखी" आता है (24)
शंयु प्रसन्न । शुभान्वित । सुखीआनंदी हर्षित । प्रसन्न । सुखी । खुशआनंदित हर्षित । मुदित । प्रमुदित । सुखीसुखजात सुखी । प्रसन्नसुखपर सुखी । खुश । प्रसन्नससंपद् संपद्युक्त । सुखी । समृद्धिशीलसुखवत् सुखयुक्त । सुखी । प्रसन्नसुखापन्न सुखयुक्त । सुखीनंदित आनंदित । सुखी । आनंदयुक्त । प्रसन्नखुशहाल जिसकी स्थिति बहुत अच्छी हो । सुखी । संपन्नसुखवंत सुखी । प्रसन्न । खुशसुखवार सुखी । प्रसन्न । खुशसुखिया जिसे सब प्रकार का सुख हो । सुखी । प्रसन्नउल्लासी आनंदी । सुखी । मौजीसुखभुक् प्रसन्न । सुखी । हर्षितसुखवान् सुखीसुममस्क प्रसन्न । सुखीसुस्थ भला चंगा । नीरोग । स्वस्थ । तंदुरुस्तशर्मा ब्राहमणों की उपाधि । जैसे,— ब्रह्मदेव शर्माललामा कान में पहनने का एक गहनासुचित जो (किसी काम से) निवृत्त हो गया होसोहरा † ^१ वि॰ शोभायुक्त । उपयुक्त । उच्छासुखारी †पु वि॰सुपासी सुख देनेवाला । आनंददायक
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें