🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:57:00 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुतनु
sutanu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुतनु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक गंधर्व का नाम ।
२. उग्रसेन के एक पुत्र का नाम ।
३. एक बंदर का नाम ।
सुतनु २ वि॰
१. सुंदर शरीरवाला ।
२. अत्यंत सुकुमार । बहुत ही क्षीण । पतला (को॰) ।
३. कृशकाय । दुर्बलशरीर (को॰) ।
सुतनु ३ संज्ञा स्त्री॰
१. सुंदर शरीरवाली स्त्री । कृशांगी ।
२. आहुक की पुत्री और अक्रूर की पत्नी का नाम ।
३. उग्रसेन की एक कन्या का नाम ।
४. वसुदेव की एक उपपत्नी का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—तनु mfn. very thin or slender (-ता f.), Dhūrtas. (v.l.)
having a beautiful body, Kāv.
सु—तनु m. N. of a Gandharva, R.
of a son of Ugra-sena, Hariv.
of a monkey, R.
सु—तनु f(उ or ऊ). a fair woman (voc. सुतनु cf. Vām. v, 2, 49; v, 2, 49), Śak.; Śiś.
सु—तनु N. of a daughter of Āhuka (wife of Akrūra), MBh.
of a concubine of Vasu-deva, Hariv.
of a daughter of Ugra-sena, ib.; VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1223,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुतनु(नू) पुंस्त्री० सुष्ठु तनुर्यस्याः वा ऊङ् । १ नार्य्याम् राजनि० “सुतनु! सत्यमलङ्करणाय ते” माघः प्रा० ब० । २ सुन्दरकाययुते त्रि० । प्रा० स० । ३ सुन्दरे काये स्त्री ह्रस्वान्तः । ४ अत्यन्तसूक्ष्मे त्रि० स्त्रियां वा ङीष् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5311,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुतनुः, स्त्री, (शोभना तनुर्यस्याः ।) नारी । इति राजनिर्घण्टः ॥ (शोभना तनुः शरीरम् ।) शोभनशरीरम् ॥ तद्युक्ते, त्रि ॥ (यथा, उत्तर- चरिते १ अङ्के । “स्मरसि सुतनु ! तस्मिन् पर्व्वते लक्ष्मणेन प्रतिविहितसपर्य्यासुस्थयोस्तान्यहानि ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-366-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें